FAO kêu gọi minh bạch nhằm bình ổn giá cà phê leo thang do biến đổi khí hậu

Giá cà phê Arabica và Robusta đồng loạt tăng mạnh

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) vừa công bố báo cáo mới nhất, ghi nhận mức tăng giá cà phê toàn cầu lên đến 38,8% trong năm 2024 – mức cao nhất trong nhiều năm qua. Nguyên nhân chủ yếu của cú nhảy vọt này không đến từ nhu cầu tăng vọt hay biến động tài chính, mà đến từ thời tiết khắc nghiệt đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến các quốc gia sản xuất cà phê chủ lực.

Tình trạng hạn hán kéo dài tại Việt Nam, mưa lớn bất thường tại Indonesia, và nắng nóng khô hạn tại Brazil – ba quốc gia chiếm tỷ trọng lớn trong nguồn cung cà phê toàn cầu – đã khiến sản lượng cà phê sụt giảm đáng kể. Những yếu tố này đang tạo ra cú sốc về nguồn cung, đẩy giá cà phê tăng nhanh và mạnh, gây ảnh hưởng lan rộng tới cả người tiêu dùng lẫn chuỗi giá trị sản xuất.

Cụ thể, vào tháng 12/2024, giá cà phê Arabica – loại cà phê chất lượng cao thường dùng cho cà phê rang xay – đã tăng tới 58% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, giá Robusta – thường được dùng trong cà phê hòa tan – tăng tới 70% theo giá trị thực. Điều đáng chú ý là khoảng cách giá giữa hai loại cà phê vốn luôn tồn tại từ giữa thập niên 1990 đến nay đã bị thu hẹp đáng kể, phản ánh sự thiếu hụt nguồn cung đồng đều giữa cả hai dòng cà phê.

Tín hiệu này cho thấy thị trường cà phê không chỉ đang chịu tác động ngắn hạn mà có thể đối mặt với những thay đổi mang tính cấu trúc nếu biến đổi khí hậu tiếp tục diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến các mùa vụ sau.

Tại Việt Nam, hạn hán kéo dài trong niên vụ 2023/24 đã khiến sản lượng cà phê giảm 20%, và xuất khẩu sụt giảm 10% năm thứ hai liên tiếp. Việt Nam vốn là quốc gia xuất khẩu Robusta lớn nhất thế giới, nên sự sụt giảm này ảnh hưởng trực tiếp đến giá mặt hàng này.

Tại Indonesia, mưa lớn bất thường trong tháng 4 và 5/2023 làm hư hại quả cà phê, khiến sản lượng giảm 16,5% so với năm trước. Xuất khẩu vì thế cũng lao dốc 23%.

Tại Brazil, thời tiết nóng và khô đã khiến dự báo sản lượng ban đầu tăng 5,5% bị điều chỉnh xuống mức giảm 1,6%, ảnh hưởng lớn đến nguồn cung Arabica toàn cầu.

Không chỉ sản lượng sụt giảm, mà chi phí vận chuyển cũng leo thang, càng khiến giá cà phê tăng thêm trên thị trường thế giới. Dữ liệu sơ bộ cho thấy, người tiêu dùng tại Hoa Kỳ phải trả nhiều hơn 6,6% cho ly cà phê của mình vào cuối năm 2024, trong khi người tiêu dùng tại Liên minh Châu Âu cũng phải chi thêm 3,75% so với năm trước.

FAO cảnh báo giá tăng dài hạn và kêu gọi minh bạch toàn chuỗi giá trị

Trước những biến động dữ dội, FAO nhận định rằng giá cà phê thế giới có thể tiếp tục tăng trong năm 2025, nếu điều kiện thời tiết cực đoan không được cải thiện. Tuy nhiên, giải pháp không chỉ nằm ở việc ứng phó trước mắt, mà còn ở việc nâng cao tính minh bạch và khả năng thích ứng dài hạn của chuỗi cung ứng cà phê toàn cầu.

Ông Boubaker Ben-Belhassen, Giám đốc Bộ phận Thị trường và Thương mại của FAO, nhấn mạnh:

“Giá cà phê cao nên được xem là cơ hội để thúc đẩy đầu tư vào công nghệ, nghiên cứu và phát triển – đặc biệt nhằm nâng cao khả năng chống chịu khí hậu trong ngành cà phê, vốn chủ yếu dựa vào nông hộ nhỏ.”

Đáng lưu ý, 80% sản lượng cà phê toàn cầu đến từ các nông hộ nhỏ, và họ là những người dễ bị tổn thương nhất trước các cú sốc về thời tiết lẫn giá cả. Trong khi đó, sự thiếu minh bạch và liên kết trong chuỗi cung ứng đang khiến nông dân khó tiếp cận thông tin, khó thích ứng, và không được hưởng lợi đúng mức từ giá cà phê tăng.

Do đó, FAO kêu gọi tăng cường minh bạch thông tin thị trường, thúc đẩy sự hợp tác giữa các bên trong chuỗi giá trị – từ người trồng, nhà chế biến, doanh nghiệp xuất khẩu đến nhà bán lẻ – nhằm hướng đến sự phát triển bền vững, công bằng và ổn định hơn trong ngành cà phê toàn cầu.

Bối cảnh giá cà phê leo thang do khí hậu không chỉ là cảnh báo cho các nhà hoạch định chính sách, mà còn là lời nhắc nhở cộng đồng quốc tế về tính dễ tổn thương của một ngành hàng thiết yếu gắn liền với sinh kế của hàng triệu nông hộ nhỏ.

Lời kêu gọi của FAO về minh bạch và hợp tác chuỗi giá trị là hành động kịp thời, nhằm không chỉ ứng phó với khủng hoảng giá hiện tại, mà còn để xây dựng một tương lai ổn định hơn cho cà phê – loại nông sản đã trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa và kinh tế toàn cầu.