Nguyên nhân giá cà phê giảm là gì, ai bị ảnh hưởng, cần làm gì khi cà phê trượt dốc?

Việc giảm giá cà phê có thể diễn ra trong thời gian ngắn hoặc kéo dài, tùy thuộc vào mức độ ảnh hưởng của các yếu tố tác động lên thị trường như:

1. Nguồn cung vượt quá nhu cầu

Khi nguồn cung vượt quá cầu, giá cà phê sẽ chịu áp lực giảm. Các nhà xuất khẩu và các thương nhân phải giảm giá để tiêu thụ hết lượng cà phê dư thừa. Đặc biệt, trong một thị trường quốc tế như hiện nay, việc các quốc gia sản xuất lớn như Brazil và Việt Nam liên tục gia tăng sản lượng đã tạo ra sự cạnh tranh gay gắt. Điều này làm cho giá cà phê giảm chớp nhoáng, có thể chỉ trong vài tuần nếu không có sự thay đổi về cầu.

Trên thực tế, giá cà phê Arabica đã giảm khoảng 30% từ đầu năm 2023 đến giữa năm 2023 do nguồn cung dồi dào từ các quốc gia sản xuất lớn. Tuy nhiên, khi sản lượng tăng mạnh trong khi nhu cầu không thay đổi, giá cà phê đã giảm mạnh. Dù sự tăng trưởng sản lượng có thể giúp ổn định nguồn cung trong dài hạn, nhưng nếu không có sự gia tăng đáng kể trong nhu cầu, xu hướng giảm giá có thể kéo dài và gây khó khăn cho các nông dân và nhà xuất khẩu.

Khi sản lượng tăng mạnh trong khi nhu cầu không thay đổi, giá cà phê đã giảm mạnh

2. Biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu có thể gây ra sự thay đổi ngắn hạn trong sản lượng, nhưng tác động của nó đối với giá cà phê có thể kéo dài, tùy vào việc các quốc gia sản xuất có thể thích ứng nhanh chóng như thế nào.

Một số quốc gia sản xuất lớn như Brazil và Colombia đã chứng kiến sự gia tăng sản lượng trong những năm có điều kiện khí hậu thuận lợi. Ví dụ, năm 2022, sản lượng cà phê Arabica ở Brazil tăng 14%, dẫn đến dư thừa nguồn cung và kéo giá giảm mạnh. Tuy nhiên, khi sự thay đổi khí hậu tạo ra điều kiện khô hạn hoặc mưa quá nhiều, sản lượng có thể giảm nhanh chóng, làm tăng giá cà phê. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu cũng có thể dẫn đến những thay đổi đột ngột trong sản lượng, như tình trạng khô hạn, sương giá tại các vùng trồng Brazil, Việt Nam,… năm 2024, làm giảm sản lượng và đẩy giá lên.

3. Tác động của đồng USD

Cà phê được giao dịch chủ yếu bằng đồng USD trên các sàn giao dịch quốc tế. Khi đồng USD mạnh lên, các quốc gia xuất khẩu cà phê như Brazil và Việt Nam sẽ phải đối mặt với giá trị đồng nội tệ giảm. Điều này khiến các nhà nhập khẩu phải chi tiêu nhiều hơn để mua cùng một lượng cà phê, gây áp lực giảm giá.

Khi đồng USD mạnh lên, cà phê có thể trở nên đắt đỏ hơn đối với người tiêu dùng ở các quốc gia sử dụng đồng nội tệ yếu hơn. Điều này có thể làm giảm nhu cầu từ các quốc gia nhập khẩu, đặc biệt là khi các chi phí vận chuyển và sản xuất vẫn ổn định, dẫn đến sự giảm giá trên thị trường.

Chỉ số DXY (Dollar Index) đã tăng 5% trong năm 2023, khiến giá cà phê 2024 chịu áp lực giảm ở một số giai đoạn vì người tiêu dùng quốc tế phải chi trả nhiều hơn để mua cà phê. Nhiều quốc gia tiêu thụ lớn, như các nước châu Á, đã cắt giảm lượng cà phê nhập khẩu do sự tăng giá này. Tác động của sự thay đổi tỷ giá đồng USD thường gây ra sự giảm giá ngắn hạn, nhưng nếu đồng USD tiếp tục mạnh trong thời gian dài, xu hướng này có thể duy trì.

Chỉ số DXY (Dollar Index) đã tăng 5% trong năm 2023, khiến giá cà phê 2024 chịu áp lực giảm vì người tiêu dùng quốc tế phải chi trả nhiều hơn để mua cà phê

4. Tác động của các giao dịch phái sinh

Thị trường phái sinh thường bị tác động bởi các yếu tố đầu cơ và những biến động ngắn hạn trong giá cả. Khi các nhà đầu tư lớn thực hiện giao dịch bán khống (short selling), giá cà phê có thể giảm mạnh trong một thời gian ngắn. Theo Bloomberg, trong nửa đầu năm 2023, khối lượng giao dịch bán khống trên sàn ICE Futures tăng 20%, góp phần làm giá cà phê giảm mạnh chỉ trong vài tuần. Các nhà đầu tư đã phản ứng với những tín hiệu không chắc chắn từ các yếu tố như biến đổi khí hậu và tình hình kinh tế toàn cầu.

Sự biến động của các giao dịch phái sinh là một trong những lý do khiến giá cà phê có thể giảm đột ngột dù nền tảng cơ bản của nguồn cung và cầu không thay đổi quá nhiều. Tuy nhiên nếu các yếu tố cơ bản của thị trường ổn định lại, giá sẽ dần phục hồi.

5. Cạnh tranh giữa các nhà cung cấp

Sự cạnh tranh khốc liệt giữa các quốc gia xuất khẩu cà phê như Brazil và Việt Nam đã khiến giá cà phê giảm mạnh. Khi các nhà cung cấp ép giá để duy trì thị phần, giá cả sẽ bị giảm xuống. Việc cạnh tranh không chỉ tác động đến các thị trường tiêu thụ lớn mà còn làm giảm biên lợi nhuận của các nhà sản xuất và nhà xuất khẩu, gây khó khăn cho những người trồng cà phê nhỏ lẻ.

Theo báo cáo của Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO), trong năm 2023, giá cà phê trung bình trên toàn cầu đã giảm 7% so với năm trước do sự cạnh tranh gay gắt giữa các quốc gia sản xuất lớn. Mức độ giảm giá có thể kéo dài trong bối cảnh cạnh tranh không ngừng giữa các quốc gia xuất khẩu và phục hồi lại sau khi tình hình ổn định.

Sự cạnh tranh khốc liệt giữa các quốc gia xuất khẩu cà phê như Brazil và Việt Nam đã khiến giá cà phê giảm mạnh

Người nông dân là đối tượng bị ảnh hưởng nặng nề nhất khi thu nhập giảm sâu, khó khăn trong việc đầu tư cho vụ mùa tiếp theo. Theo Hiệp hội Cà phê Quốc tế, hơn 70% nông dân trồng cà phê ở các nước đang phát triển đang đối mặt với mức thu nhập dưới mức nghèo khổ.

Giá thấp đồng nghĩa với lợi nhuận giảm và rủi ro tài chính gia tăng. Điều này có thể khiến các nhà xuất khẩu, doanh nghiệp bị thiệt hại, giảm biên lợi nhuận. Năm 2023, các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê ở Việt Nam báo cáo giảm lợi nhuận trung bình 15% so với năm trước. Đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhỏ lẻ phụ thuộc vào giá trị gia tăng từ chuỗi cung ứng, nhiều doanh nghiệp tại châu Phi đã phải đóng cửa hoặc chuyển đổi mô hình kinh doanh.

Người nông dân là đối tượng bị ảnh hưởng nặng nề nhất khi thu nhập giảm sâu, khó khăn trong việc đầu tư cho vụ mùa tiếp theo

Việc giảm thu nhập có thể dẫn đến sa thải lao động hoặc giảm các chi phí liên quan đến phúc lợi. Báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cho thấy, ngành cà phê toàn cầu đã mất hơn 50.000 việc làm trong năm 2022.

Ngoài ra, người tiêu dùng cũng có thể chịu thiệt trong trường hợp giá cà phê giảm. Bởi dù giá cà phê nguyên liệu giảm, giá bán lẻ không giảm nhiều do chi phí vận hành và sản xuất vẫn giữ ở mức cao. Tại Mỹ, giá một ly cà phê trung bình chỉ giảm 2% trong khi giá nguyên liệu giảm hơn 10%.

Đối với người nông dân

Khi giá cà phê trượt dốc, người nông dân nên đa dạng hóa sản phẩm bằng cách chuyển sang trồng các giống cà phê chất lượng cao hoặc đặc sản và tham gia vào các hợp tác xã để nâng cao giá trị sản phẩm và có tiếng nói mạnh hơn trên thị trường.

– Đa dạng hóa sản phẩm: Chuyển sang sản xuất các loại cà phê chất lượng cao hoặc đặc sản để tăng giá trị bán ra. Ví dụ, các nông trại tại Ethiopia đã thành công khi tập trung vào cà phê đặc sản với giá bán cao hơn 200% so với cà phê thông thường.

– Ứng dụng công nghệ: Cải thiện quy trình canh tác và chế biến để tăng hiệu quả và giảm chi phí. Các sáng kiến như sử dụng máy bay không người lái (drone) trong giám sát nông nghiệp đã giúp giảm chi phí lao động ở Colombia.

– Tăng cường hợp tác: Tham gia vào các hợp tác xã hoặc liên minh để có tiếng nói mạnh mẽ hơn trên thị trường. Hiệp hội Nông dân Cà phê Fairtrade đã giúp hơn 1 triệu nông dân tăng thu nhập trung bình 15%.

Đối với nhà xuất khẩu

– Tìm kiếm thị trường mới: Đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại và mở rộng sang các thị trường tiềm năng như Trung Đông hoặc Đông Á. Theo báo cáo của ITC, xuất khẩu cà phê sang Trung Quốc đã tăng trưởng 30% trong năm qua.

– Minh bạch hóa chuỗi cung ứng: Tăng cường các chứng nhận bền vững như Rainforest Alliance hoặc Fair Trade để thu hút khách hàng cao cấp.

Khi giá cà phê trượt dốc, người nông dân nên đa dạng hóa sản phẩm bằng cách chuyển sang trồng các giống cà phê chất lượng cao hoặc đặc sản và tham gia vào các hợp tác xã để nâng cao giá trị sản phẩm và có tiếng nói mạnh hơn trên thị trường

Đối với ngành cà phê nói chung

– Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển: Tạo ra các giống cà phê chịu hạn, chống sâu bệnh tốt hơn. Viện Nghiên cứu Cà phê Quốc tế đã phát triển giống Arabica mới chịu hạn, tăng năng suất 20% so với giống cũ.

– Tăng cường quảng bá: Đẩy mạnh chiến lược tiếp thị để nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về cà phê chất lượng cao. Chiến dịch “Coffee Next” tại châu Âu đã giúp tăng doanh số bán cà phê đặc sản lên 10%.

Vai trò của chính phủ và tổ chức quốc tế

– Hỗ trợ tài chính: Cung cấp các gói vay ưu đãi hoặc trợ cấp cho người nông dân và doanh nghiệp bị ảnh hưởng. Chính phủ Brazil đã triển khai quỹ hỗ trợ 1 tỷ USD để giúp các nông dân nhỏ vượt qua khủng hoảng.

– Đàm phán quốc tế: Hỗ trợ giảm thiểu các rào cản thương mại và xây dựng cơ chế ổn định giá cà phê. Hội nghị Cà phê Thế giới 2024 sẽ tập trung vào việc xây dựng cơ chế hợp tác toàn cầu để ổn định giá.

Tạo ra các giống cà phê chịu hạn, chống sâu bệnh tốt hơn, đẩy mạnh chiến lược tiếp thị để nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về cà phê chất lượng cao là việc làm cấp thiết để bình ổn giá cà phê

Tạm kết

Giá cà phê giảm là một thách thức lớn đối với toàn ngành, từ người nông dân, nhà xuất khẩu đến các doanh nghiệp và người tiêu dùng. Để vượt qua giai đoạn khó khăn này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, từ việc cải thiện chuỗi cung ứng, nâng cao giá trị sản phẩm đến việc hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức quốc tế. Việc thực hiện các giải pháp đồng bộ không chỉ giúp ngành cà phê ổn định hơn mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững trong tương lai.

Hình ảnh do XLIII Coffee sưu tầm

1. Nguyên nhân chính nào làm giá cà phê giảm trong năm gần đây?

Giá cà phê giảm do nhiều nguyên nhân, bao gồm nguồn cung vượt cầu khi sản lượng toàn cầu tăng, biến động của đồng USD, tác động của các giao dịch phái sinh, biến đổi khí hậu, và cạnh tranh khốc liệt giữa các nước xuất khẩu như Brazil và Việt Nam.

2. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến giá cà phê như thế nào?

Biến đổi khí hậu, như hiện tượng El Niño, có thể làm giảm sản lượng cà phê trong những năm khắc nghiệt, nhưng trong điều kiện thời tiết thuận lợi, sản lượng tăng đột biến có thể gây dư thừa và kéo giá xuống. Ví dụ, năm 2022, sản lượng cà phê Brazil tăng 14% nhờ thời tiết thuận lợi, góp phần giảm giá trên thị trường quốc tế.

3. Ai là người bị ảnh hưởng nhiều nhất khi giá cà phê giảm?

Người nông dân nhỏ lẻ bị ảnh hưởng nặng nề nhất vì họ có lợi nhuận thấp và phụ thuộc lớn vào giá bán. Ngoài ra, các nhà xuất khẩu và doanh nghiệp chế biến cũng chịu áp lực do lợi nhuận giảm và cạnh tranh gay gắt hơn.

4. Người nông dân nên làm gì để giảm thiểu tác động khi giá cà phê giảm?

Người nông dân nên đa dạng hóa sản phẩm bằng cách tập trung vào cà phê chất lượng cao hoặc đặc sản, ứng dụng công nghệ trong canh tác để giảm chi phí và tăng hiệu quả, đồng thời tham gia các hợp tác xã để tăng giá trị bán hàng và có tiếng nói mạnh hơn trên thị trường.

5. Chính phủ và các tổ chức quốc tế có thể hỗ trợ gì để ổn định giá cà phê?

Chính phủ có thể cung cấp các gói vay ưu đãi, trợ cấp tài chính và đàm phán để giảm rào cản thương mại. Các tổ chức quốc tế có thể xây dựng cơ chế ổn định giá và thúc đẩy các chương trình phát triển bền vững, như hỗ trợ nghiên cứu các giống cà phê chịu hạn và tăng năng suất.