Vùng trồng cà phê Specialty Burundi: Sản lượng tăng theo sự tự do hoá

Burundi có độ cao từ 722 – 2.760m so với mực nước biển, hầu hết là đất núi lửa và lượng mưa khoảng 1.200 mm mỗi năm. Với thổ nhưỡng, khí hậu thuận lợi, ước tính đất nước này có khoảng 600.000 – 800.000 gia đình trồng cà phê phân bổ , với các vùng trồng trọt phân tán ở các khu vực trung tâm và phía bắc. Các vùng trồng cà phê Specialty Burundi tập trung hầu hết ở Buyenzi, Kirimiro, Mumirwa, Bweru và Bubanza.

Buyenzi

Buyenzi, nằm ở phía bắc giáp biên giới với Rwanda, là một trong những khu vực sản xuất cà phê lớn nhất Burundi. Vùng này đặc biệt nổi bật với hai khu vực cụ thể là Kayanza và Ngozi có nhiều tiềm năng trong việc tạo ra cà phê chất lượng cao.

• Kayanza: Với độ cao từ 1.700 đến 2.000 mét và khí hậu ôn hòa, Kayanza có nhiệt độ trung bình hàng năm khoảng 18°C. Lượng mưa tập trung cao nhất vào tháng 4, mang đến môi trường lý tưởng cho cây cà phê phát triển. Cà phê Kayanza nổi tiếng với độ acid sống động cùng hương vị cam chanh nổi bật, được đánh giá cao trong các cuộc thi quốc tế. Năm 2015, cà phê từ Kayanza đã đạt 91,09 điểm trong cuộc thi Cúp Xuất Sắc (Cup of Excellence).
• Ngozi: Nằm ở phía đông bắc của Burundi, Ngozi có độ cao tương đương với Kayanza nhưng sản lượng cà phê thấp hơn. Tuy nhiên, những hạt cà phê từ Ngozi vẫn được đánh giá cao về chất lượng, với một lô đạt 88,92 điểm trong Cúp Xuất Sắc 2015 và nhiều lô khác vượt ngưỡng 85 điểm. Điều kiện tự nhiên tại đây tạo ra hương vị cà phê phong phú, nổi bật với sự cân bằng hoàn hảo giữa acid và hậu vị mượt mà.

Các vùng trồng cà phê Specialty Burundi tập trung hầu hết ở Buyenzi, Kirimiro, Mumirwa, Bweru và Bubanza

Kirundo

Kirundo là khu vực nằm ở đông bắc Burundi, nơi sản xuất cà phê có sản lượng thấp nhưng hạt cà phê lại mang trong mình tiềm năng chất lượng đáng kể, đặc biệt là Bugesera (vùng trũng ở vùng liên hồ của Đông Phi thuộc quận Kirundo). Độ cao tại đây từ 1.400 đến 1.700 mét và lượng mưa vừa đủ tạo ra cà phê với độ acid mịn màng. Một lô cà phê từ Kirundo đã đạt 86,62 điểm trong cuộc thi Cúp Xuất Sắc 2015, cho thấy tiềm năng của vùng đất này trong việc sản xuất cà phê Specialty.

Muyinga và Bweru

Cũng thuộc phía đông bắc Burundi, thành phố Muyinga và xã Bweru có độ cao trung bình 1.800 masl và giáp với Tanzania. Với điều kiện khí hậu ôn hòa, đất núi lửa giàu dinh dưỡng, và lượng mưa hàng năm khoảng 1.300 mm, cà phê từ Muyinga mang đặc trưng của Burundi với vị ngọt dịu, acid nhẹ và hương vị phong phú. Bweru, nằm lân cận, cũng có các điều kiện tương tự, góp phần làm phong phú thêm bản đồ cà phê đặc sản của quốc gia này.

Kirimiro

Nằm tại trung tâm của Burundi, Gitega thuộc vùng Kirimiro là khu vực núi cao với nhiệt độ từ 12 đến 18°C, cùng lượng mưa thấp hơn, khoảng 1.100 mm hàng năm. Đặc trưng bởi độ cao và khí hậu lạnh, cà phê từ Kirimiro thường có hương hoa thanh thoát, mùi hương nhẹ nhàng và phức hợp. Ngoài ra, tại Gitega, một phòng thí nghiệm cà phê cũng được đặt tại đây để kiểm tra và đảm bảo chất lượng cho các sản phẩm xuất khẩu của vùng.

Bubanza, Mumirwa

Vùng Bubanza ở phía bắc Burundi, giáp biên giới Rwanda và Cộng hòa Dân chủ Congo, có độ cao dao động từ 1.100 đến 2.000 mét. Với lượng mưa hàng năm khoảng 1.100 mm và nhiệt độ ổn định từ 18°C đến 22°C, Bubanza tạo điều kiện lý tưởng cho cây cà phê phát triển. Cà phê từ Bubanza có cấu trúc hương vị phong phú và độ phức hợp cao, được đánh giá là một trong những khu vực sản xuất cà phê chất lượng của Burundi.

Burundi có độ cao từ 722 – 2.760m so với mực nước biển, hầu hết là đất núi lửa và lượng mưa khoảng 1.200 mm mỗi năm

Quá trình tự do hóa ngành cà phê Burundi vào cuối những năm 1990 mở ra cơ hội cho các nhà sản xuất và doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn vào ngành. Nhờ đó, các nhà sản xuất cà phê nhỏ lẻ có cơ hội tiếp cận với các thị trường quốc tế, nâng cao mức độ cạnh tranh và cải thiện năng suất, chất lượng sản phẩm.

Trước đây, ngành cà phê Burundi bị kiểm soát bởi nhà nước. Chính phủ điều hành tất cả các trạm rửa và kiểm soát cà phê ở mọi cấp độ của chuỗi cung ứng với trạm rửa sogestal hoạt động để sản xuất khối lượng lớn cà phê để bán cho các thương nhân cà phê. Hệ thống này hạn chế về tính minh bạch, khó đảm bảo sự công bằng cho nông dân sản xuất cà phê.

Các dự án như Burundi Better Coffee Initiative (BBCI), TechnoServe đang làm việc cùng 60,000 nông dân để cải thiện chuỗi giá trị cà phê và hỗ trợ tăng khả năng cạnh tranh của Burundi trên thị trường cà phê đặc sản

Tuy nhiên, sau khi các quy định được nới lỏng, các nhà sản xuất tại Burundi đã “tự do hóa” cà phê theo thời gian và loại bỏ dần các trạm sogestal cũ. Mặc dù một số vẫn tiếp tục hoạt động và một số hợp tác xã mới cũng được thành lập, cùng với các trạm rửa riêng do người dân địa phương hoặc các nhà đầu tư từ Bujumbura phát triển. Các mối quan hệ cung cầu minh bạch, bình đẳng hơn được thành lập thông qua các hợp tác xã nông dân và một số khác đến từ các trạm tư nhân, nhưng hoạt động hơi giống hợp tác xã, cung cấp cho nông dân các lợi ích như chia sẻ khoản thanh toán thứ hai.

Từ đó, nông dân có thể đầu tư vào công nghệ và kỹ thuật sơ chế tiên tiến, đáp ứng được các tiêu chuẩn quốc tế về cà phê đặc sản. Ngoài ra, các dự án như Burundi Better Coffee Initiative (BBCI), TechnoServe đang làm việc cùng 60,000 nông dân để cải thiện chuỗi giá trị cà phê và hỗ trợ tăng khả năng cạnh tranh của Burundi trên thị trường cà phê đặc sản.

Hiện nay, sản lượng cà phê đặc sản ở Burundi đang ngày một tốt hơn. Năm 2022, quốc gia này đã xuất khẩu 31,1 triệu đô la cà phê mặc dù vẫn gặp nhiều khó khăn từ xung đột vũ trang và tỷ lệ đói nghèo cao.

Các mối quan hệ cung cầu minh bạch, bình đẳng hơn được thành lập thông qua các hợp tác xã nông dân và một số khác đến từ các trạm sơ chế tư nhân

Cà phê Specialty từ Burundi được chú trọng sản xuất qua quy trình tỉ mỉ, nổi bật với giống Bourbon, trồng chủ yếu trên các sườn đồi cao ở độ cao từ 1,200 đến 2,000 mét so với mực nước biển. Ngoài những thế mạnh về điều kiện địa lý, khí hậu, Nỗ lực sản xuất của nông dân Burundi là một trong các yếu tố khiến cây cà phê phát triển tốt, mang lại hương vị đặc trưng đậm đà.

Canh tác

Cây cà phê Bourbon phát triển mạnh mẽ tại những vùng đất cao của Burundi nhờ thổ nhưỡng và điều kiện khí hậu đặc thù. Các nông dân tận dụng những mảnh đất giàu khoáng chất, cung cấp đầy đủ dưỡng chất cho cây cà phê, đồng thời duy trì các kỹ thuật canh tác bền vững, giúp cây đạt chất lượng tốt nhất.

Mùa thu hoạch cà phê thường kéo dài từ tháng 3 đến tháng 7. Các hộ nông dân tiến hành thu hoạch thủ công để đảm bảo chỉ những quả cà phê chín đỏ mới được chọn, giúp giữ lại trọn vẹn hương vị và độ ngọt tự nhiên của trái cà phê.

Sơ chế

Burundi nổi tiếng với phương pháp sơ chế ướt (washed process), trong đó cà phê được rửa sạch và lên men kỹ lưỡng. Đặc biệt, nhiều vùng ở Burundi áp dụng phương pháp sơ chế độc đáo là “lên men hai lần” (double fermentation), tương tự các quốc gia Đông Phi khác. Quy trình này bao gồm hai giai đoạn lên men trong nước để loại bỏ chất nhầy và tạp chất, sau đó hạt cà phê được rửa thêm lần nữa. Phương pháp này giúp tạo ra hương vị cà phê rất sạch và sáng, tăng cường độ tươi sáng và độ chua phức tạp của hạt.

Sau khi lên men, hạt cà phê được phơi khô trên giàn. Cách phơi này giúp lưu thông không khí tốt hơn, đảm bảo độ ẩm thích hợp và ngăn chặn sự phát triển của nấm mốc. Nhờ quá trình phơi trên giàn, cà phê thành phẩm giữ được độ tươi mới và hương vị tự nhiên, mang đến chất lượng vượt trội.

Nhờ quy trình sản xuất tỉ mỉ này, cà phê Specialty từ Burundi không chỉ giữ lại hương vị tự nhiên mà còn đạt được độ sạch và sự đồng đều cao trong chất lượng, đem đến những trải nghiệm độc đáo, đậm chất châu Phi cho người thưởng thức.

Ngoài những thế mạnh về điều kiện địa lý, khí hậu, Nỗ lực sản xuất của nông dân Burundi là một trong các yếu tố khiến cây cà phê phát triển tốt, mang lại hương vị đặc trưng đậm đà

Cà phê Specialty từ Burundi nổi tiếng với sự đa dạng và tinh tế trong hương vị, mang đậm dấu ấn của thổ nhưỡng và khí hậu độc đáo. Trong đó, hạt thường có độ acid cao, nhờ điều kiện trồng trọt ở các vùng cao, tạo nên vị chua tươi sáng và sống động ngay từ ngụm đầu tiên. Acid này không quá gắt mà nhẹ nhàng và cân bằng, đem lại cảm giác thanh thanh, mới lạ. 

Các loại cà phê từ những vùng như Ngozi và Muyinga thường nổi bật với vị ngọt dễ chịu, gần giống với mật ong hoặc caramel. Vị ngọt tự nhiên này giúp làm hài hòa với độ acid, mang đến hương vị phong phú và sâu lắng. Một trong những nét đặc trưng nổi bật của cà phê Burundi khác là hương hoa nhài, hoa cam, cùng với hương vị trái cây tươi mát như táo xanh hoặc anh đào. Sự kết hợp này tạo ra tầng hương phức tạp và đầy quyến rũ, giúp cà phê Burundi trở nên độc đáo và khác biệt.

Các vùng như Kayanza và Gitega cung cấp loại cà phê có hậu vị dễ chịu, tròn trịa và kéo dài. Hậu vị sạch sẽ, đọng lại chút ngọt thanh và dư vị trái cây, để lại ấn tượng sâu sắc sau khi uống.

Các loại cà phê từ những vùng như Ngozi và Muyinga thường nổi bật với vị ngọt dễ chịu, gần giống với mật ong hoặc caramel

Tạm kết

Cà phê đặc sản Burundi là kết quả của điều kiện tự nhiên ưu đãi và quá trình sản xuất tỉ mỉ, khắt khe. Sự tự do hóa đã mang đến một làn gió mới cho ngành cà phê nước này, không chỉ giúp nâng cao chất lượng mà còn mở ra cơ hội cho các nhà sản xuất tiến xa hơn trên thị trường quốc tế. Với hương vị độc đáo và phức hợp, cà phê Specialty từ Burundi là lựa chọn tuyệt vời cho những ai yêu thích sự tinh tế và mới lạ trong từng giọt cà phê.

Hình ảnh do XLIII Coffee sưu tầm

1. Tại sao độ cao và thổ nhưỡng của Burundi lại phù hợp để trồng cà phê Specialty?

Burundi có độ cao dao động từ 1.200 đến 2.000 mét và chủ yếu là đất núi lửa giàu khoáng chất, cung cấp dinh dưỡng lý tưởng cho cây cà phê. Độ cao này kết hợp với khí hậu ôn hòa và lượng mưa khoảng 1.200 mm mỗi năm tạo ra điều kiện phát triển tối ưu, giúp hạt cà phê đạt độ acid sống động và hương vị phong phú.

2. Các vùng Buyenzi, Kayanza và Ngozi có đặc điểm gì nổi bật về cà phê Specialty?

Buyenzi, đặc biệt là hai khu vực Kayanza và Ngozi, nổi tiếng với độ cao từ 1.700 đến 2.000 masl, cung cấp hạt cà phê chất lượng cao. Kayanza có độ acid mạnh mẽ và hương vị cam chanh nổi bật, từng đạt điểm cao trong các cuộc thi quốc tế. Ngozi cũng sản xuất cà phê với độ acid cân bằng và hậu vị mượt mà, nổi bật trong các cuộc thi với số điểm cao.

3. Phương pháp sơ chế cà phê độc đáo ở Burundi là gì?

Burundi sử dụng phương pháp sơ chế ướt, trong đó cà phê được lên men kỹ lưỡng và rửa sạch. Nhiều nơi áp dụng phương pháp “lên men hai lần” để loại bỏ tạp chất và tăng cường hương vị. Quy trình này giúp cà phê có hương vị sạch và độ acid phức tạp, mang lại độ sáng tự nhiên cho hạt.

4. Sự tự do hóa ngành cà phê Burundi đã mang lại lợi ích gì cho nông dân?

Sau khi tự do hóa ngành cà phê vào cuối những năm 1990, nông dân Burundi có nhiều cơ hội hơn để tiếp cận thị trường quốc tế và cải thiện năng suất. Các hợp tác xã và trạm rửa tư nhân được thành lập, tạo sự minh bạch và giúp nông dân nhận thêm các khoản thanh toán công bằng.

5. Hương vị cà phê Specialty Burundi có gì độc đáo?

Cà phê Burundi nổi bật với độ acid cao và vị chua tươi sáng. Các loại cà phê từ Ngozi và Muyinga thường có vị ngọt tự nhiên gần giống mật ong hoặc caramel, kết hợp với hương hoa nhài, hoa cam và trái cây như táo xanh. Hậu vị của cà phê rất thanh khiết, kéo dài và lưu lại ấn tượng sâu sắc.