Khám phá vùng trồng cà phê Specialty Honduras – Nỗ lực vươn lên bền bỉ

Honduras là quốc gia ở Trung Mỹ, phía Tây giáp với Guatemala, phía Tây Nam giáp El Salvador, phía Đông Nam giáp Nicaragua, phía Nam giáp Thái Bình Dương. 

Địa lý

– Địa hình nhiều đồi núi: 81% lãnh thổ của Honduras là đồi núi. Nơi đây cũng có những đồng bằng hẹp chạy dọc ven biển, một vùng rừng rậm đất thấp còn hoang sơ ở phía Đông Bắc La Mosquitia và vùng đất thấp rất đông người ở tại thung lũng San Pedro Sula ở phía Tây Bắc. Các vùng trồng cà phê Specialty có độ cao trung bình từ 1.100 đến 1.600 mét so với mực nước biển. 

– Đất đai màu mỡ: 

+ Nhiều vùng trồng cà phê ở Honduras được hình thành trên đất núi lửa cũ nên rất giàu khoáng chất cần thiết cho sự sinh trưởng của cây cà phê như nitơ, kali và magie.

+ Độ pH của đất lý tưởng cho quá trình cây phát triển: từ 5.5 đến 6.5.

Khí hậu

– Nhiệt độ: Nhiệt độ tại Honduras rất ôn hòa, dao động từ 18 đến 24 độ C. Nhiệt độ giữa ngày và đêm có sự chênh lệch lớn. 

– Lượng mưa: Honduras có hai mùa chính: mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11 và mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4. Lượng mưa trung bình từ 1.200 đến 1.800 mm mỗi năm.

Điều kiện tự nhiên ảnh hưởng đến chất lượng cà phê Honduras thế nào?

Specialty Coffee là loại cây nhạy cảm, dễ bị ảnh hưởng bởi môi trường xung quanh. Độ cao, nhiệt độ, lượng mưa,… đều có thể trực tiếp quyết định một phần hương vị của hạt cà phê Specialty.

– Độ cao: Ở độ cao lớn, nhiệt độ vùng trồng tương đối mát mẻ giúp làm chậm quá trình chín của hạt cà phê. Nhờ đó hạt có đủ thời gian để hấp thụ tối đa dinh dưỡng của đất mẹ để làm giàu hương vị cho mình. 

– Đất đai: Địa hình đồi núi tăng khả năng thoát nước của cây, tránh tình trạng ngập úng và bệnh tật để phát triển khỏe mạnh. Bên cạnh đó, các khoáng chất trong đất cung cấp dinh dưỡng quan trọng cho cây cà phê và sản sinh ra hạt cà phê có hương vị đặc trưng.

– Nhiệt độ: Nền nhiệt ổn định giúp cây cà phê tránh được căng thẳng nhiệt và không quá lạnh. Sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm ở các vùng cao còn giúp kéo dài thời gian chín của hạt cà phê, góp phần tạo ra hương vị phong phú và phức tạp.

Honduras là quốc gia ở Trung Mỹ, phía Tây giáp với Guatemala, phía Tây Nam giáp El Salvador, phía Đông Nam giáp Nicaragua, phía Nam giáp Thái Bình Dương

Sự du nhập của cây cà phê Specialty vào Honduras

Hạt cà phê đến với Honduras vào cuối những năm 1700 nhờ các thương nhân Tây Ban Nha từ vùng Caribe. Đến năm 1894, ngành công nghiệp cà phê vẫn chưa có nhiều thay đổi so với cuối những năm 1700. Người dân Honduras chủ yếu tiêu thụ cà phê được trồng trong nước còn chuối mới là cây trồng chủ lực do có thời gian quay vòng nhanh hơn.

Honduras phải gửi cà phê đến Guatemala để bán được giá hợp lý vì thiếu cơ sở hạ tầng cần thiết cho đến năm 1949 – khi một nhà lãnh đạo chính trị mới cải thiện đường sá, ổn định cơ sở hạ tầng, tăng cường vận chuyển cà phê và tạo điều kiện tiếp cận tốt hơn với các thị trường quốc tế. 

Những năm 1960 cà phê trở thành cây trồng chính vì sản lượng chuối suy giảm. Tuy nhiên, cơn bão Mitch năm 1998 đã gây thiệt hại nặng nề, tàn phá khoảng 4/5 tổng số vụ cà phê, dẫn đến khủng hoảng giá cà phê do thị trường bão hòa.

Để giải quyết vấn đề này, Viện Cà Phê Honduras (IHCAFE) đã khuyến khích các nhà sản xuất áp dụng các phương pháp mới để làm khô cà phê như sử dụng polytunnel (“domos”) hoặc máy sấy năng lượng mặt trời. IHCAFE cũng tập trung cải thiện cơ sở hạ tầng, hỗ trợ phát triển các giống cà phê kháng bệnh, quảng bá cà phê trong và ngoài nước, đào tạo nông dân, cung cấp vốn vay lãi suất thấp để mua thiết bị, và đào tạo thế hệ tiếp theo về kiểm soát chất lượng cà phê thông qua trường thử nếm quốc gia.

Trong những năm gần đây, cà phê Honduras dần nhận được nhiều sự chú ý hơn. Nguyên nhân là vì IHCAFE đã tham gia tích cực vào việc tổ chức và tiếp thị các cuộc thi Cup of Excellence (COE).

Sự phát triển của ngành công nghiệp cà phê Honduras

Sau thời gian dài cố gắng, cà phê đã trở thành cây trồng chính, phổ biến, tạo ra nguồn lợi nhuận lớn ở Honduras. Cà phê được trồng ở 15 trong số 18 tỉnh của Honduras và ở 210 (70%) trong số 298 đô thị. Trong MY2019/20, 120.000 nhà sản xuất cà phê đã đăng ký sản xuất với Viện Cà phê Honduras (IHCAFE). 

Tuy nhiên điều này không có nghĩa là thiên nhiên luôn thuận lợi và ưu ái cho ngành cà phê Specialty quốc gia này. Sản lượng cà phê niên vụ 2021/22 được dự báo là 5,5 triệu bao, thấp hơn 12% so với ước tính cập nhật cho niên vụ 2020/21 và thấp nhất kể từ niên vụ 2015/16. Tỷ lệ mắc bệnh gỉ sắt trên lá và các bệnh khác cao hơn dự kiến sẽ trực tiếp làm giảm sản lượng cà phê và gián tiếp bằng cách khiến nhiều cây trồng không thể sản xuất được. Điều kiện thời tiết được dự báo vẫn thuận lợi cho bệnh gỉ lá (trung tính, không có ảnh hưởng La Nina hoặc El Nino đáng kể) trong mùa mưa (tháng 5-tháng 11) với lượng mưa cao hơn trung bình so với hai năm trước. 

Không để mình bị tụt lại, các nhà nghiên cứu đã cố gắng ứng dụng các phương pháp gieo trồng phù hợp để khắc phục sự khắc nghiệt của thời tiết. Thật vậy, trong tháng 1 năm 2023, Honduras đã xuất khẩu 571.914 bao loại 60kg, tăng so với mức 506.463 bao cùng kỳ năm trước theo dữ liệu sơ bộ từ Viện cà phê quốc gia (IHCAFE). Honduras dự kiến xuất khẩu khoảng 5.52 triệu bao trong niên vụ 2022/2023, tuy nhiên giá cà phê trung bình đã giảm 10% so với niên vụ trước.

Hạt cà phê đến với Honduras vào cuối những năm 1700 nhờ các thương nhân Tây Ban Nha từ vùng Caribe

Vùng trồng cà phê Specialty Honduras được biết đến với các giống Bourbon, Caturra, Catuai, IHCAFE 90, Lempira, Typica,..

Bourbon 

+ Nguồn gốc: Bourbon là một giống cà phê arabica cổ điển, xuất hiện lần đầu ở đảo Bourbon (Ấn Độ Dương) rồi được đưa đến các khu vực khác trên thế giới trong thế kỷ 19.

+ Đặc điểm: Cây Bourbon thường có năng suất tốt và kháng bệnh tốt hơn so với nhiều giống khác. Hạt cà phê Bourbon thường mang lại hương vị ngọt ngào và độ chua vừa phải, với các nốt hương như caramel, trái cây chín và hạnh nhân.

+ Vùng trồng: Các vùng cao nguyên như Marcala, Santa Barbara và Copán.

Caturra

+ Nguồn gốc: Caturra là một đột biến tự nhiên của giống Bourbon, được phát hiện ở Brazil vào những năm 1930. Nó được lai tạo để có thể phát triển trong điều kiện thấp hơn và dễ thu hoạch hơn.

+ Đặc điểm: Caturra là giống cây cà phê thấp, dễ chăm sóc và thu hoạch hơn. Nó thường mang lại hương vị tươi mới, với các nốt hương trái cây tươi và acid nhẹ.

+ Vùng trồng: Các vùng như Lempira và Ocotepeque.

Catuai

+ Nguồn gốc: Là giống cà phê được phát triển từ sự lai tạo giữa Caturra và Mundo Novo, được tạo ra ở Brazil.

+ Đặc điểm: Catuai có đặc tính chống chịu tốt với các điều kiện khí hậu khắc nghiệt và bệnh tật. Hương vị của cà phê Catuai thường rất cân bằng với các nốt hương ngọt ngào và độ acid nhẹ.

+ Vùng trồng: Các khu vực như Copán, Santa Barbara, và La Paz.

IHCAFE 90 

+ Nguồn gốc: IHCAFE 90 là một giống cà phê mới được phát triển và cải tiến bởi IHCAFE (Instituto Hondureño del Café) để đáp ứng nhu cầu sản xuất cà phê chất lượng cao ở Honduras.

+ Đặc điểm: IHCAFE 90 được lai tạo để có khả năng kháng bệnh tốt hơn và năng suất cao. Nó có hương vị nhẹ nhàng và độ acid vừa phải, thường với các nốt hương trái cây và hoa.

+ Vùng trồng: Các vùng như Marcala và Santa Barbara.

Lempira

+ Nguồn gốc: Giống cà phê Lempira được phát triển từ các giống cà phê địa phương và có sự lai tạo với các giống khác để cải thiện chất lượng và năng suất.

+ Đặc điểm: Lempira có khả năng chống chịu tốt với các điều kiện khí hậu và bệnh tật. Hương vị của cà phê Lempira thường cân bằng, với các nốt hương nhẹ nhàng và ít acid.

+ Vùng trồng: Các khu vực như Lempira và Ocotepeque.

Typica

+ Nguồn gốc: Typica là một trong những giống cà phê arabica nguyên thủy, có nguồn gốc từ Yemen và đã được đưa ra ngoài khu vực này vào thế kỷ 18.

+ Đặc điểm: Cây Typica thường cho năng suất thấp hơn nhưng mang lại hương vị rất phong phú và đa dạng, với các nốt hương như quả mọng, chocolate và caramel.

+ Vùng trồng: Các vùng cao nguyên như Marcala, Santa Barbara và La Paz.

Vùng trồng cà phê Specialty Honduras được biết đến với các giống Bourbon, Caturra, Catuai, IHCAFE 90, Lempira, Typica,..

Cà phê Specialty được trồng ở sáu vùng trồng chính, bao gồm: Agalta, Comayagua, Copán, Montecillos, Opalaca và El Paraíso

Copan

+ Địa lý: Phía tây bắc giáp với Guatemala và El Salvador. Cao 1.000 – 1.500 mét so với mực nước biển

+ Hương vị cà phê: Cà phê từ Copan nổi tiếng với cấu hình hương vị ngọt ngào với độ acid tinh tế, vị ‘cream’ đậm đà và hậu vị kéo dài. Người dùng có thể mong chờ vào sự xuất hiện của sô cô la, caramel và cam quýt.

+ Mùa thu hoạch: Tháng 11 – Tháng 3

+ Các giống: Bourbon, Caturra, Catuai

Marcala-Montecillos

+ Địa lý: Montecillos là khu vực sản xuất nhiều cà phê nhất ở Honduras, nằm ở phía Tây Nam, Montecillos có độ cao 1.600m

+ Hương vị cà phê: Cà phê ngọt ngào với nhiều hương vị trái cây, độ acid sống động, rực rỡ; body mềm mại gợi nhớ hương cam, quýt, đào; hậu vị dễ chịu kéo dài.

+ Mùa thu hoạch: Tháng 12 – Tháng 4

+ Các giống: Bourbon, Catuai, Caturra, Pacas

Cà phê Specialty được trồng ở sáu vùng trồng chính, bao gồm: Agalta, Comayagua, Copán, Montecillos, Opalaca và El Paraíso

Opalca

+ Địa lý: Vùng trồng cao 1.100 – 1.500 mét so với mực nước biển

+ Hương vị cà phê: Cà phê Opalaca có độ chua tinh tế, cân bằng tốt. Hương vị gợi nhớ đến các loại trái cây nhiệt đới như nho, mâm xôi đen. Hậu vị chua nhẹ khoan khoái.

+ Mùa thu hoạch: Tháng 11 – Tháng 2

+ Các giống: Bourbon, Catuai, Typica

Agalta Tropical

+ Địa lý: Agalta là một khu vực phía nam khác có khí hậu ẩm ướt và ấm áp. Vùng trồng nằm ở độ cao 1.300 – 1.950 mét so với mực nước biển

+ Hương vị cà phê: Hương vị đặc trưng của cà phê Agalta là caramel, trái cây nhiệt đới, hậu vị ngọt; độ chua rõ rệt và hậu vị ngọt ngào.

+ Mùa thu hoạch: Tháng 12 – Tháng 3

+ Các giống: Bourbon, Caturra, Typica

Comayagua

+ Địa lý: Vùng trồng nằm ở ở trung tâm của Honduras, có độ cao 1.000 – 1.500 mét so với mực nước biển

+ Hương vị cà phê: Cà phê có hương vị trái cây ngọt ngào với hương cam quýt và đào; độ acid sống động, rực rỡ; hậu vị kéo dài nhưng không hề gây khó chịu.

+ Mùa thu hoạch: Tháng 12 – Tháng 3

+ Các giống: Bourbon, Caturra, Typica

El Paraíso

+ Địa lý: Vùng trồng nằm ở độ cao 950 – 1.950 mét so với mực nước biển.

+ Hương vị cà phê: Cà phê có hương vị ngọt ngào, body mềm mại, mịn màng với hương cam quýt. 

+ Mùa thu hoạch: Tháng 12 – Tháng 3

+ Các giống: Catuai, Caturra

81% lãnh thổ của Honduras là đồi núi, còn lại phần lớn là những đồng bằng hẹp chạy dọc ven biển, một vùng rừng rậm đất thấp còn hoang sơ và thung lũng phù hợp để trồng cà phê

Quy trình chế biến cà phê 

Tại vùng trồng cà phê Specialty Honduras, người nông dân thường sử dụng phương pháp sơ chế cà phê ướt. Quả cà phê sau khi thu hoạch được phân loại bằng cách ngâm nước. Kết quả là quả tốt hoặc chín chìm xuống, còn quả xấu hoặc chưa chín nổi. Người nông dân còn dùng một tấm lưới để ép quả, loại bỏ một số phần thịt quả cũng như vỏ quả. Sau đó, quá trình này được hoàn tất theo một trong hai cách: lên men và rửa theo phương pháp cổ điển hoặc xử lý ướt bằng máy (còn gọi là khử chất nhầy cơ học hoặc nghiền nước). 

Với phương pháp này, cà phê Honduras gây ấn tượng với người dùng bằng hương vị mãnh liệt, mạnh mẽ nhưng không kém phần tươi mát với hương hạt và trái cây kết hợp cùng sự ngọt ngào của đường hoặc mật ong. Độ acid tươi sáng cùng sự cân bằng hoàn hảo với vị ngọt giúp tách cà phê thu hút, quyến rũ người thưởng thức.

Phân loại cà phê 

Cà phê Specialty Honduras có thể được phân loại theo độ cao vùng trồng như sau:

+ Serious High Grown: cà phê được trồng từ 1.350m trở lên so với mực nước biển.

+ High Grown: cà phê được trồng ở độ cao khoảng 1200-1350m so với mực nước biển

+ Central Standard: cà phê được trồng từ độ cao 1200m so với mực nước biển.

Nông dân tại vùng trồng cà phê Specialty Honduras thường sử dụng phương pháp sơ chế cà phê ướt

Tạm kết

Cuộc hành trình của cà phê Specialty Honduras không chỉ là câu chuyện về nỗ lực và sự kiên trì, mà còn là minh chứng cho sự phát triển không ngừng của ngành cà phê trong một vùng đất đầy thách thức. Từ những ngày đầu khi cà phê chỉ là cây trồng phụ, đến khi trở thành một phần không thể thiếu trong nền kinh tế quốc gia, Honduras đã chứng minh rằng đam mê và quyết tâm có thể biến những khó khăn thành cơ hội. Qua mỗi tách cà phê, chúng ta có thể cảm nhận sự cố gắng bền bỉ của vùng đất nhỏ xinh và thêm trân trọng hành trình đầy cảm hứng này.

Hình ảnh do XLIII Coffee sưu tầm

Câu 1: Cà phê được du nhập vào Honduras vào thời gian nào và từ đâu?

Cà phê được du nhập vào Honduras vào cuối những năm 1700 nhờ các thương nhân Tây Ban Nha từ vùng Caribe.

Câu 2: Những khó khăn lớn nhất mà ngành cà phê Honduras phải đối mặt trong quá khứ là gì?

Ngành cà phê Honduras đã gặp khó khăn lớn như sự thiếu cơ sở hạ tầng, sự tàn phá bởi cơn bão Mitch năm 1998, và khủng hoảng giá cà phê do thị trường bão hòa.

Câu 3: Viện Cà Phê Honduras (IHCAFE) đã làm gì để hỗ trợ ngành cà phê?

IHCAFE đã khuyến khích áp dụng phương pháp mới để làm khô cà phê, cải thiện cơ sở hạ tầng, hỗ trợ phát triển các giống cà phê kháng bệnh, quảng bá cà phê, và đào tạo nông dân về kiểm soát chất lượng cà phê.

Câu 4: Các vùng trồng cà phê chính ở Honduras bao gồm những vùng nào?

Các vùng trồng chính bao gồm Copán, Marcala-Montecillos, Opalaca, Agalta Tropical, Comayagua, và El Paraíso. Mỗi vùng có đặc trưng hương vị riêng, từ ngọt ngào với độ acid tinh tế ở Copán đến hương vị trái cây nhiệt đới với hậu vị ngọt ở Agalta.

Câu 5: Honduras nổi bật trong ngành cà phê Specialty vì điều gì?

Honduras hiện là nhà sản xuất cà phê lớn nhất Trung Mỹ, nổi bật với sự phát triển đáng kể trong ngành cà phê Specialty nhờ vào điều kiện tự nhiên lý tưởng và các nỗ lực cải thiện chất lượng cà phê.