Giống cà phê Caturra – Loại cà phê “lùn đột biến” ưu việt trong nhánh Bourbon

Cà phê Caturra là một đột biến tự nhiên của giống cà phê Bourbon, với một đột biến gen làm cây lùn hơn bình thường (dwarfism). Từ đột biến tự nhiên ban đầu, giống Caturra đã tiếp tục được chọn lọc bởi Viện Nông Học Brazil – Agronomic Institute of Campinas (viết tắt là IAC). Mặc dù Bourbon có nguồn gốc từ Ethiopia, nhưng giống hạt cà phê Caturra lại lần đầu tiên được phát hiện tại một khu điền trang ở Minas Gerais, Brazil – cách Ethiopia 10.000km vào khoảng một thế kỷ trước, rồi được trồng rộng rãi ở Trung và Nam Mỹ. 

World Coffee Research cho biết: Năm 1937, IAC nhận được mẫu hạt giống cà phê có nguồn gốc từ biên giới các tiểu bang Minas Gerais và Espírito Santo. Đó là giống Caturra đỏ và Caturra màu vàng. Hai giống cây này có nguồn gốc từ đột biến tự nhiên của Bourbon đỏ. IAC đã tiến hành lựa chọn và đưa vào thực tiễn sản xuất vào năm 1949 sau đó phổ biến đến Colombia và Costa Rica

Ngoài ra, Caturra cũng được biết đến là một trong những “cha mẹ” của dòng họ Catimor (một nhóm gồm nhiều giống có chung đặc tính di truyền). Đây là một nhóm giống được lai tạo giữa Timor Hybrid (có khả năng kháng bệnh gỉ sắt lá cà phê) với Caturra để tạo ra loại cà phê lùn có khả năng chống gỉ sắt mạnh mẽ.

Cà phê Caturra là một đột biến tự nhiên của giống cà phê Bourbon, với một đột biến gen làm cây lùn hơn bình thường (dwarfism)

Từ Đông Phi, cà phê Caturra đã phát triển danh tiếng của mình ra biển lớn, cạnh tranh với các giống cà phê chất lượng cao khác. Một phần nguyên nhân là nhờ Caturra có nhiều ưu điểm, hứa hẹn tạo ra nguồn lợi nhuận lớn cho nhà sản xuất. 

Đặc điểm sinh học

Với ngoại hình khiêm tốn, cây cà phê Caturra thường được miêu tả là lùn, nhỏ. Kích thước này giúp người nông dân có thể trồng nhiều cây hơn trên cùng một diện tích, đồng thời việc thu hái bằng tay cũng tiện lợi hơn rất nhiều. 

Hiện nay, có hai giống đột biến tự nhiên là Caturra đỏ và Caturra vàng. Caturra rất dễ chăm sóc và thu hoạch nhưng vẫn cần được cung cấp dưỡng chất đầy đủ để phát triển thuận lợi. Tương tự với Bourbon, nó có khả năng chống chịu hạn hán, gió và thích nghi tốt với nhiệt độ cao.

Cây Caturra thường bắt đầu ra hoa sau ba đến bốn năm trồng. Quá trình phát triển yêu cầu người trồng phải chọn một nhóm hạt giống riêng lẻ để có hiệu suất vượt trội. Người trồng lấy hạt giống từ những cây mẹ này để tạo thành một thế hệ mới. Họ lặp lại quá trình này để có năng suất và sản lượng cao nhất.

Năng suất của cà phê Caturra tương đối cao. Cụ thể, trong điều kiện phát triển phù hợp, vụ đầu tiên có thể cho năng suất đáng kinh ngạc là 750 pound (340 kg) cà phê thị trường trên một mẫu Anh. Chất lượng của giống cà phê này cũng nhanh chóng bắt kịp sản lượng. Chất lượng tách cà phê tốt với hạt cà phê nhỏ hơn, đặc hơn và chứa nhiều hương vị.

Bên cạnh những thế mạnh tuyệt vời nêu trên, giống cà phê Caturra còn tồn tại khuyết điểm về khả năng chống chịu sâu bệnh. Chúng dễ bị tấn công bởi bệnh gỉ sắt lá cà phê (tại địa phương là La Roya) và bệnh đục thân cà phê (tại địa phương là La Broca). Hai loại bệnh này đã phá hủy nhiều đồn điền, đặc biệt là ở Costa Rica và Guatemala. Do đó, nhiều nông dân đã bắt đầu lai tạo Caturra với các giống khác để cải thiện khả năng kháng bệnh. Điều này dẫn đến các giống lai như Catuai, Catimor, Maracaturra và Pache Colis.

Giống cà phê Caturra rất dễ chăm sóc và thu hoạch nhưng vẫn cần được cung cấp dưỡng chất đầy đủ để phát triển thuận lợi

Cấu hình hương vị

Hạt cà phê Caturra thường có tính đặc biệt của các dòng Specialty Coffee. Chúng có thể nổi bật những hương vị và mùi vị đặc trưng, phụ thuộc vào điều kiện trồng và chế biến cụ thể. Tuy nhiên, cấu hình hương vị Caturra cơ bản thường có thiên hướng phức hợp với độ ngọt cao. Hương vị chính của Caturra thường mang những nốt hương sô cô la ngọt ngào, kết hợp cùng những nốt hương tươi sáng của cam chanh, quýt, chanh xanh và bưởi. Sự tương phản này tạo nên một trải nghiệm hương vị đa chiều và hấp dẫn.

Cà phê Caturra thường được ưa chuộng nhờ độ đậm vừa phải, mức độ chua citric dễ chịu và hậu vị ngọt của nó. Đặc điểm này khiến loại cà phê này rất đa năng và thích hợp cho nhiều phương pháp rang như nhẹ, vừa hoặc đậm. Khi rang nhẹ, hương vị chua tự nhiên của cam chanh trong Caturra tỏa sáng, làm nổi bật mỗi tách cà phê pour-over hay drip. Ngược lại, khi rang đậm hơn, Caturra mang đến nhiều hương vị sô cô la hơn, hoàn hảo cho espresso và cold brew.

Ngoài ra, đối với Red Caturra, so với giống Yellow, nó thường có hương vị ngọt hơn với những ghi chú sô cô la, bưởi và quả mọng. Trái lại, giống Yellow thường mang đậm đặc hương vị trái cây nhiệt đới.

Cà phê Caturra thường được ưa chuộng nhờ độ đậm vừa phải, mức độ chua citric dễ chịu và hậu vị ngọt

Đột biến tự nhiên này của Arabica Bourbon phát triển mạnh ở độ cao từ 4.900 đến 5.500 feet (1.493 đến 1.670 mét), cần lượng mưa hàng năm từ 98 đến 137 inch (2.500 đến 3.500 milimet) để phát triển hoàn hảo. Độ cao càng lớn thì chất lượng thu hoạch càng cao, nhưng năng suất lại thấp hơn. Khi được canh tác ở các vùng cao hơn 1000m, Caturra cho thu hoạch sớm với năng suất cao, Khi kết hợp với các điều kiện thuận lợi như đất trồng trọt màu mỡ, chăm sóc tốt, cà phê Caturra trở thành đại diện tiềm năng cho Specialty Coffee.

Dulce Barrera – giám đốc kiểm soát chất lượng của Bella Vista Coffee cho biết, khi được trồng ở độ cao đặc biệt lớn, tốc độ chín chậm của Caturra có thể ảnh hưởng đến năng suất của cây. Cụ thể, bà nói, “Giống cà phê Caturra thích nghi hơn ở độ cao từ 600masl đến 1.300masl. Nhưng do có xu hướng chín muộn, nên khi trồng ở độ cao lớn, có nguy cơ là phần thu hoạch cuối cùng sẽ không kịp”.

Bên cạnh đó, để cây Caturra phát triển tốt nhất, vùng trồng cần đáp ứng các điều kiện: 

– Nhiệt độ: Cà phê Caturra phát triển tốt nhất ở nhiệt độ từ 18°C đến 24°C

– Đất: Cà phê Caturra cần đất giàu dinh dưỡng, tơi xốp và thoát nước tốt. Đất bazan hoặc đất đỏ thường là lựa chọn lý tưởng. Độ pH của đất nên nằm trong khoảng từ 6.0 đến 6.5.

Caturra phát triển mạnh ở độ cao từ 1.493 đến 1.670 masl, cần lượng mưa hàng năm từ 98 đến 137 inch

Các khu vực trồng cà phê Caturra nổi tiếng

Caturra có nguồn gốc từ Đông Phi nhưng nhanh chóng nổi tiếng ở Mỹ Latinh. Sau đó, dù chưa từng chính thức giới thiệu ở Brazil, giống cà phê này đã nhanh chóng lan rộng khắp Trung Mỹ. Từ đó, Caturra được trồng phổ biến ở Guatemala, Bolivia, Costa Rica, Ecuador, Honduras, Jamaica, Nicaragua, Panama và Peru.

Tuy nhiên, nơi Caturra phủ ánh hào quang rạng rỡ lại là đất nước Colombia. Khi được giới thiệu vào những năm 1970, Caturra nhanh chóng chiếm gần một nửa sản lượng cà phê của quốc gia này. Ba thập kỷ sau, một chương trình cải thiện sản lượng do chính phủ tài trợ đã thay thế các cây Caturra bằng giống Castillo chống gỉ lá cà phê, trong đó Caturra là cây mẹ.

Các lô cà phê Caturra có tại XLIII Coffee

Mong muốn trao gửi những hạnh phúc thông qua hương vị cà phê nguyên bản, XLIII Coffee luôn nỗ lực tìm kiếm đa dạng lô cà phê Specialty khắp mọi vùng miền trên thế giới. Mùa vụ năm nay, bạn có thể thưởng thức hai loại cà phê Caturra chất lượng cao đến từ các trang trại nổi tiếng tại Peru. Mỗi loại đều có nguồn gốc và hương vị độc đáo riêng hứa hẹn đem đến những trải nghiệm khó quên.

– Yellow Caturra La Palestina #4348
Yellow Caturra La Palestina #4348 là kết quả của nỗ lực không ngừng bảo vệ tự nhiên San José del Alt, Peru và khai phá những tiềm năng của giống Caturra tại điền trang Finca La Palestina. Cà phê được trồng theo phương pháp hữu cơ trong hệ sinh thái đa dạng thực vật bản địa, mang đến hương vị ngọt và thanh như trái cherry, dâu tằm và táo đỏ. 

– Finca Rosenheim XLIII
Cà phê Finca Rosenheim XLIII được Finca Rosenheim sản xuất riêng đi theo sứ mệnh cà phê đặc sản bền vững của trang trại và XLIII Coffee. Những hạt cà phê trong lô này là sự kết hợp giữa hai giống Typica và Caturra, mang đến những rung cảm đượm vị ngọt của hành trình gìn giữ và phát huy bản sắc hương vị của Peru qua phương pháp sơ chế ướt cải tiến. Hương vị của Finca Rosenheim XLIII đậm đà và phức hợp, kết hợp giữa sự ngọt ngào, độ chua thanh mát và hậu vị sâu lắng, tạo nên một trải nghiệm cà phê đầy thú vị và đáng nhớ.

Bạn có thể thưởng thức hai loại cà phê Caturra chất lượng cao đến từ các trang trại nổi tiếng tại Peru ở XLIII Coffee

Caturra rất phổ biến ở các quốc gia Mỹ Latinh, tiêu biểu là Colombia. Giống Caturra đỏ chiếm khoảng 70% diện tích cà phê được canh tác, ở Costa Rica với hơn 80%. Với nền tảng vững chắc này, trong tương lai, cà phê Caturra sẽ còn tiến xa hơn nữa và đạt được vị thế cao trong ngành. 

– Hương vị động lòng người

Cà phê Caturra có nhiều đặc điểm được người tiêu dùng cà phê Specialty yêu thích như độ chua sáng, hương vị ngọt gợi nhớ đến khu vườn cây trái trù phú và sự cân bằng tuyệt hảo. Hậu vị ngọt ngào dễ chịu khiến người dùng hoàn toàn chìm đắm trong từng nốt hương. 

– Cà phê chất lượng cao đáp ứng nhu cầu thị trường

Mặc dù năng suất tương đối thấp nhưng Caturra lại có thể thích ứng ở nhiều vùng trồng khác nhau. Điều này cho phép Caturra phổ biến ở các quốc gia khác nhau, lan tỏa hương vị và chất lượng hảo hạng của mình. Khi được trồng ở độ cao tối ưu cùng phương thức canh tác phù hợp, Caturra có thể cho ra những lô cà phê xuất sắc. Năm 2017, cà phê Caturra từ vùng Huehuetenango giành vị trí đầu bảng cuộc thi quốc tế Cup of excellence với điểm số 91.41, được đánh giá cao về hương vị phức tạp và độ chua tuyệt vời.

– Thân thiện với môi trường và xã hội

Các nhà sản xuất cà phê Caturra luôn nhấn mạnh yếu tố bền vững canh tác bao gồm các phương pháp hữu cơ, trồng cây trong bóng râm giúp cải thiện sức khỏe đất và bảo tồn đa dạng sinh học. Không chỉ vậy, việc trả giá cao cho các lô cà phê Caturra còn góp phần nâng cao cuộc sống của người nông dân, cải thiện cơ sở hạ tầng ở nông thôn.

Cà phê Caturra có nhiều đặc điểm được người tiêu dùng cà phê Specialty yêu thích như độ chua sáng, hương vị ngọt gợi nhớ đến khu vườn cây trái trù phú và sự cân bằng tuyệt hảo

Tạm kết 

Giống cà phê Caturra mang trong mình những phẩm chất độc đáo như hương vị phong phú, độ ngọt cao và độ chua citric dễ chịu, cùng khả năng sinh trưởng mạnh mẽ và năng suất cao. Những đặc điểm này không chỉ khiến Caturra trở thành một lựa chọn ưa thích của người yêu cà phê mà còn tạo nên sự hỗ trợ lớn cho nông dân cũng như các tác nhân khác trong chuỗi cung ứng. 

Hơn thế, trong thế giới cà phê Specialty, Caturra đóng vai trò quan trọng nhờ khả năng mang đến những hồ sơ hương vị độc đáo và giá trị đặc biệt trong quá trình chuyển đổi cà phê bền vững. Hãy thử một tách cà phê Caturra để cảm nhận sự đặc biệt của nó và ủng hộ những người nông dân tận tâm, những người đang cống hiến không ngừng để mang đến những hạt cà phê chất lượng.

Hình ảnh do XLIII Coffee sưu tầm

Câu 1: Cà phê Caturra có nguồn gốc từ đâu?

Cà phê Caturra là một đột biến tự nhiên của giống cà phê Bourbon, lần đầu tiên được phát hiện tại một khu điền trang ở Minas Gerais, Brazil.

Câu 2: Đặc điểm sinh học nổi bật của cây cà phê Caturra là gì?

Cây cà phê Caturra có kích thước nhỏ, lùn hơn các giống cà phê khác, giúp trồng nhiều cây hơn trên cùng một diện tích và tiện lợi cho việc thu hái bằng tay.

Câu 3: Giống cà phê Caturra thường được trồng ở những khu vực nào?

Giống cà phê Caturra được trồng phổ biến ở các nước Trung và Nam Mỹ như Colombia, Costa Rica, Guatemala, Bolivia, Ecuador, Honduras, Jamaica, Nicaragua, Panama và Peru.

Câu 4: Cấu hình hương vị cơ bản của cà phê Caturra là gì?

Hương vị chính của cà phê Caturra thường có nốt hương sô cô la ngọt ngào, kết hợp với những nốt hương tươi sáng của cam chanh, quýt, chanh xanh và bưởi, mang đến trải nghiệm hương vị đa chiều và hấp dẫn.

Câu 5: Điều kiện canh tác tối ưu cho cây cà phê Caturra là gì?

 Cà phê Caturra phát triển mạnh ở độ cao từ 1.493 đến 1.670 mét, cần lượng mưa hàng năm từ 2.500 đến 3.500 milimet, nhiệt độ từ 18°C đến 24°C, và đất giàu dinh dưỡng, tơi xốp, thoát nước tốt với độ pH từ 6.0 đến 6.5.