Vùng trồng cà phê Specialty Peru – Sự độc đáo đến từ cội nguồn và nỗ lực bền vững

Peru là quốc gia sản xuất cà phê Specialty hàng đầu thế giới, nổi tiếng với chất lượng và hương vị phức tạp, đậm đà được bồi đắp bởi khí hậu và đất đai lý tưởng cùng phương pháp canh tác hữu cơ. 

Vị trí của Peru trong ngành cà phê thế giới

Peru là vùng trồng cà phê Specialty được mẹ thiên nhiên lựa chọn, ban tặng các điều kiện thuận lợi để loại cây này sinh trưởng. Peru là nước sản xuất và xuất khẩu cà phê hữu cơ hàng đầu trên thế giới, đứng thứ 9 về xuất khẩu cà phê toàn cầu sau Brazil, Việt Nam, Colombia, Indonesia, Ethiopia, Honduras, Ấn Độ và Mexico.

Trong những năm gần đây, cà phê Peru ngày càng được đánh giá cao, dần khẳng định vị thế của mình trên thị trường quốc tế. Vào năm 2023, 13 loại cà phê của Peru đã nhận giải thưởng tại Cuộc thi quốc tế AVPA Paris “Cà phê rang xay tại các quốc gia sản xuất” lần thứ 8.

Tính đến năm 2014, Peru đã nằm trong top 20 quốc gia sản xuất cà phê hàng đầu thế giới. Sản lượng cà phê theo thống kê của FAO năm 2013 đạt 256.241 tấn trên diện tích 399.523 ha, đồng thời được xuất khẩu sang Mỹ, Đức, Bỉ, Colombia, Thụy Điển và các nước khác. Đặc biệt nhờ chất lượng vượt trội và sự độc đáo trong quá trình thử nghiệm chế biến, đất nước này đã vươn lên đứng thứ năm về xuất khẩu cà phê Arabica trên toàn thế giới. 

Sự cam kết của nông dân Peru đối với các phương pháp canh tác hữu cơ và bền vững không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao giá trị và uy tín của cà phê Peru trên thị trường quốc tế.

Trong những năm gần đây, cà phê Peru ngày càng được đánh giá cao, dần khẳng định vị thế của mình trên thị trường quốc tế

Tầm quan trọng của cà phê đối với nền kinh tế Peru

Tại Peru, cà phê không chỉ là loại thức uống yêu thích mà còn là kế sinh nhai của hàng chục nghìn gia đình, là một sản phẩm xuất khẩu quan trọng, chiếm một phần đáng kể trong doanh thu quốc gia của đất nước.

– Xuất khẩu: Cà phê là một trong những mặt hàng xuất khẩu chính của Peru. Hàng năm, Peru xuất khẩu một lượng lớn cà phê sang các thị trường tiềm năng như Hoa Kỳ, châu Âu, châu Á.

– Tạo ra nguồn thu nhập và việc làm cho nông dân: Ngành công nghiệp cà phê tạo ra nhiều việc làm không chỉ trong lĩnh vực nông nghiệp mà còn trong các lĩnh vực khác như chế biến, vận chuyển và thương mại. Từ công việc này, người nông dân có đủ lương để trang trải các chi phí sinh hoạt, cải thiện chất lượng cuộc sống.

– Đa dạng hóa kinh tế: Sự phát triển của ngành cà phê giúp Peru giảm phụ thuộc vào các ngành công nghiệp khác, từ đó tăng khả năng chống chịu trước sự biến động kinh tế toàn cầu.

– Đóng góp vào GDP: Sản xuất và xuất khẩu cà phê tại Peru đóng góp đáng kể vào GDP quốc gia. Ngành nông nghiệp nói chung đóng góp khoảng 7-9% vào GDP cả nước tùy theo các năm và các yếu tố kinh tế. Trong đó, cà phê là một trong những sản phẩm chủ lực của nông nghiệp Peru.

Cà phê không chỉ là loại thức uống yêu thích mà còn là kế sinh nhai của hàng chục nghìn gia đình, là một sản phẩm xuất khẩu quan trọng của Peru

Cà phê Peru phải trải qua hàng trăm năm phát triển trước khi phá kén rực rỡ như ngày nay. Người nông dân đã trồng cà phê trong nhiều thế kỷ, vụ mùa đầu tiên của họ có từ giữa những năm 1700.

Sự du nhập của cây cà phê vào Peru

Cây cà phê đến với Peru từ sớm – khoảng giữa thế kỷ 18, sớm hơn so với hầu hết các quốc gia Trung Mỹ bởi các nhà truyền giáo và thực dân Tây Ban Nha. Nguyên nhân của điều này hiện vẫn đang là một ẩn số khiến cà phê Specialty Peru lại càng thêm bí ẩn. Địa phương trồng cà phê đầu tiên tại quốc gia này được cho là Chinchao – một huyện thuộc vùng Huanuco. Đến thế kỷ 19, cà phê dịch chuyển đến vùng Junin, cụ thể là tỉnh Chanchamayo – một nơi tuyệt hảo để nuôi dưỡng cây cà phê. 

Mặc dù sản lượng cà phê Peru cao nhưng phần lớn lượng tiêu thụ vẫn trong nước cho đến cuối những năm 1800 khi ngành công nghiệp cà phê Indonesia bị tàn phá bởi dịch bệnh và người mua châu Âu bắt đầu tìm kiếm thị trường thay thế. Khi đó, cà phê Peru mới bắt đầu được xuất khẩu mạnh mẽ hơn. 

Trong nhiều năm, các đồn điền đã trải dài từ Bắc xuống Nam giữa dãy núi Andes và lưu vực sông Amazon. Ngày nay, cà phê Peru được sản xuất trên 233.000 ha tại 15 vùng, trong đó các vùng sản xuất chính là Junin, Amazonas, Cajamarca và San Martin.

Cây cà phê đến với Peru từ sớm – khoảng giữa thế kỷ 18, sớm hơn so với hầu hết các quốc gia Trung Mỹ bởi các nhà truyền giáo và thực dân Tây Ban Nha

Sự phát triển của ngành cà phê Peru qua các thời kỳ

Là quốc gia đầu tiên ở châu Mỹ trồng cây cà phê, Peru và ngành cà phê đã trải qua nhiều giai đoạn thăng – trầm rồi dần dần vượt qua tất cả, khẳng định chất lượng hoàn hảo của Specialty Coffee được dán nhãn xuất xứ Peru. 

– Khởi đầu

Chương mở đầu của cà phê Peru được tính từ giữa thế kỷ 18 đến cuối thế kỷ 19, khi cây cà phê bắt đầu được đưa vào quốc gia này, phục vụ tiêu dùng nội địa cho đến khi được trồng một cách rộng rãi tại nhiều vùng miền núi. 

– Xuất khẩu

Sau khi trở nên phổ biến trong nước, cuối thế kỷ 20 cà phê Peru bắt đầu được đẩy mạnh xuất khẩu vào đầu thế kỷ 20. Tại thời điểm này, thị trường xuất khẩu cà phê chủ yếu là châu Âu và Bắc Mỹ. 

– Vượt qua thách thức, chuyển hướng bền vững

Giữa thế kỷ 20, khủng hoảng kinh tế, biến đổi khí hậu và dịch bệnh cây trồng khiến ngành cà phê Peru lao đao. Để không bị làn sóng khó khăn nhấn chìm, chính phủ và các tổ chức quốc tế đã cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho nông dân trồng cà phê để cải thiện năng suất. 

Đến cuối thế kỷ 20, thay vì sản lượng, cà phê Peru tập trung hơn vào chất lượng, chú trọng Specialty Coffee và sản xuất hữu cơ. Kết quả là nhiều nông dân và hợp tác xã đã nhận được các chứng nhận hữu cơ, công bằng thương mại và các chứng nhận bền vững khác.

Cuối thế kỷ 20, thay vì sản lượng, cà phê Peru tập trung hơn vào chất lượng, chú trọng Specialty Coffee và sản xuất hữu cơ

– Hội nhập

Tiếp nối sự bứt phá của giai đoạn trước, cà phê Specialty Peru đẩy mạnh danh tiếng ra toàn thế giới và giành được nhiều giải thưởng quốc tế. Các sáng kiến đổi mới như cà phê hữu cơ, cà phê công bằng thương mại, canh tác thân thiện được thúc đẩy giúp ngành cà phê Peru hướng tới bền vững và củng cố vị thế của mình.

Các cột mốc quan trọng trong lịch sử cà phê Peru

– Cuối thế kỷ 18: Cây cà phê lần đầu tiên xuất hiện tại Peri

– Đầu thế kỷ 19: Diện tích trồng cà phê được mở rộng, chủ yếu ở các vùng nông thôn, miền núi. 

– Thế kỷ 20: Bơi ra biển lớn

+ Đầu thế kỷ 20: Đánh dấu sự đánh chiếm ra quốc tế của cà phê Peru, từ sản xuất nội địa, quốc gia đã xuất khẩu sang các thị trường khó tính khác.

+ Giữa và cuối thế kỷ 20: Đối mặt với nhiều khủng hoảng quốc tế, đồng thời cũng nhận được sự hỗ trợ và công nhận của các tổ chức quốc tế.

– Thế kỷ 21: Peru khẳng định vị thế, trở thành một trong những nhà sản xuất cà phê Specialty nổi tiếng thế giới và hướng tới phát triển bền vững.

Peru khẳng định vị thế, trở thành một trong những nhà sản xuất cà phê Specialty nổi tiếng thế giới và hướng tới phát triển bền vững từ thể kể 21

Peru nằm ngay giữa vành đai cà phê, trên dãy núi Andes rộng lớn. Địa hình phức tạp cùng hệ sinh thái đa dạng đã phân chia nên các vùng trồng khác nhau sở hữu vi khí hậu độc đáo được cây cà phê yêu thích. 

Các vùng trồng chính 

Sau khi trở nên phổ biến vào thế kỷ 19, cà phê dần được trồng rộng rãi tại nhiều địa phương khác nhau.

–  Cajamarca

+ Vị trí địa lý: Cajamarca nằm ở phía bắc Peru và giáp Ecuador

+ Địa hình: Cajamarca sở hữu các thung lũng xanh bát ngàn, hệ thống sông ngòi và dãy núi Andean cao tới 2750m so với mực nước biển (mask). Đây là vùng trồng cà phê Specialty phổ biến nhất Peru. 

+ Khí hậu: Vì địa hình phức tạp với nhiều dãy núi và thung lũng nên khí hậu Cajamarca rất đa dạng. Nhiệt độ trung bình hàng năm từ 10 – 20 độ C. Ban ngày nơi đây ấm áp, đêm về có thể khá lạnh. Bên cạnh đó, trong suốt mùa mưa (từ tháng 10 đến tháng 4), độ ẩm của Cajamarca tương đối cao, tạo điều kiện thuận lợi cho việc trồng cà phê. 

– Piura

+ Vị trí địa lý: Piura nằm ở phía bắc Peru, giáp với Ecuador giống như Cajamarca

+ Địa hình: Piura có nhiều bãi biển tuyệt đẹp và thung lũng cao, điển hình là các thung lũng dốc “liên vùng Andean” ở độ cao 900-2.000 mét.

+ Khí hậu: Piura có khí hậu bán nhiệt đới. Vùng này chịu ảnh hưởng của hiệu ứng Humboldt và ít mưa, với mùa mưa chủ yếu từ tháng 12 đến tháng 4. Piura có độ ẩm thấp và ít mây, điều này thúc đẩy sự tập trung của ánh nắng mặt trời mạnh mẽ, có lợi cho việc trồng cây cà phê.

Vùng trồng cà phê Peru trải dài từ nam đến bắc đất nước

– San Martin

+ Vị trí địa lý: San Martin nằm sâu trong rừng rậm phía bắc Peru.

+ Địa hình: Vùng trồng này nổi tiếng với các khu bảo tồn thiên nhiên, thác nước, sự đa dạng của các loại hoa và chim chóc. Bên cạnh đó, San Martin còn có các đồn điền cà phê ở độ cao từ 900 đến 1.800masl. 

+ Khí hậu: San Martin có khí hậu nhiệt đới ẩm nhiệt độ trung bình hàng năm dao động từ 22 – 28 độ C. Ban đêm nhiệt độ sẽ thấp hơn ở các vùng núi cao. Vào mùa mưa, độ ẩm cao hơn, hỗ trợ cây cà phê kết trái chất lượng.

– Amazonas

+ Vị trí địa lý: Amazonas cũng là một vùng trồng cà phê đặc sản thuộc phía Bắc ở Peru và giáp với Ecuador. Vùng này nổ tiếng với địa điểm khảo Kuelap, gần trung tâm của vùng Chachapoyas và thác Gotca.

+ Địa hình: Vùng trồng này được mệnh danh là lá phổi của trái đất với cảnh sắc thiên nhiên xanh tươi, đẹp tuyệt. Thật vậy, Amazonas là một trong những vùng có rừng nhiệt đới dày đặc nhất thế giới. Môi trường rừng mang tới cho vùng trồng sự đa dạng sinh học cùng nhiều loại động thực vật quý hiếm. 

+ Khí hậu: Amazonas có nhiệt độ khá ấm áp, dao động từ 24 – 28 độ C. Nhiệt độ ban đêm không giảm quá nhiều so với ban ngày. Khu vực này có lượng mưa cao nhất nhì thế giới, thậm chí có thể gây lũ lụt vào mùa mưa lớn (tháng 1 đến tháng 4). Độ ẩm nằm trong khoảng 80 – 90% – lý tưởng cho sự phát triển của rừng nhiệt đới và cây cối. 

Các vùng trồng cà phê Peru nổi tiếng với các khu bảo tồn thiên nhiên, thác nước, sự đa dạng của các loại hoa và chim chóc

– Cusco

+ Vị trí địa lý: Cusco là một thành phố ở đông nam Peru, gần thung lũng Urubamba của dãy núi Andes và được biết đến là thủ đô của Đế chế Inca. 

+ Địa hình: Cusco là một trong những thành phố cao nhất thế giới với độ cao có thể lên đến 3.400 m. Vùng trồng có nhiều dãy núi cao như Vilcabamba và Urubamba; thung lũng sâu và rộng như thung lũng Sacred Valley hay một số đồng bằng, cao nguyên.

+ Khí hậu: Cusco có khí hậu lạnh rất nhiệt đới, với nhiệt độ trung bình hàng năm dao động từ 10 – 20 độ C. Nền nhiệt có sự biến đổi lớn giữa ngày và đêm, đặc biệt là các vùng núi cao. Cusco có hai mùa chính: mùa khô từ tháng 5 đến tháng 10 và mùa mưa từ tháng 11 đến tháng 4. 

– Puno

+ Vị trí địa lý: Puno nằm ở phía đông nam Peru, nằm giữa hồ Titicaca – hồ nước ngọt lớn nhất ở Nam Mỹ và những ngọn núi

+ Địa hình: Địa hình Puno tương đối đa dạng với dãy núi Andes cao, cao nguyên có độ cao trung bình khoảng 3800 masl hay hồ nước ngọt. 

+ Khí hậu: Puno có khí hậu lạnh nhiệt đới, với nhiệt độ trung bình hàng năm dao động từ 5 – 15 độ C.

– Ayacucho

+ Vị trí địa lý: Ayacucho nằm ở sườn phía đông của dãy núi Andes

+ Địa hình: Ayacucho có độ cao 1.600 – 1.900 masl. Các trang trại có xu hướng tập trung ở El Mar và Huanta và chủ yếu trồng các giống Caturra và Typica. Vì là một phần của dãy Andes nên Ayacucho có đỉnh núi cao và thung lũng sâu. Các thung lũng phì nhiêu  được hình thành bởi các con sông như Mantaro và Apurímac, cung cấp nguồn nước thiết yếu cho nông nghiệp.

+ Khí hậu:  Khí hậu biến đổi từ ôn đới ở vùng cao nguyên đến nhiệt đới hơn ở các khu vực thấp hơn. Vùng trồng này có khí hậu ôn hòa, khô ráo, quanh năm có nắng, thích hợp với sự phát triển của cây cà phê.

Các vùng trồng cà phê Peru sở hữu đa dạng kiểu vi khí hậu độc đáo

Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên Peru đến chất lượng cà phê

Các điều kiện tự nhiên như độ cao, khí hậu, thổ nhưỡng, hệ sinh thái đa dạng đang gom góp từng chút hương, gửi vào trong hạt cà phê Specialty Peru, tạo nên hồ sơ hương vị độc đáo, quyến rũ lòng người.

– Độ cao

Cà phê được trồng ở độ cao từ 1.200 – 2.000 masl. Ở độ cao này, nhiệt độ thấp hơn và có sự chênh lệch giữa ngày và đêm giúp trái cà phê chín chậm, tạo ra hương vị phong phú và độ acid cao. Nhờ vậy tách cà phê Peru luôn có chiều sâu, sống động và đầy tươi sáng với vị chua thanh, hương hoa quả nồng nàn. 

– Khí hậu

Peru có hai mùa mưa và khô rõ rệt tạo điều kiện cho cây cà phê phát triển chất lượng tối đa. Mùa mưa cung cấp đủ lượng nước cần cho cây tươi tốt, mùa khô lại là thời điểm lý tưởng để thu hoạch và phơi khô cà phê, chuẩn bị nguyên liệu đầu vào cho các công đoạn sau.

– Đất đai

Peru có nhiều dạng địa hình núi và đất núi lửa giàu dinh dưỡng, khoáng chất như Kali, phốt pho, magiê, vi chất, và đặc biệt tơi xốp tốt cho việc trồng cà phê, giúp cây tổng hợp nhiều nguồn dưỡng chất khác nhau tổng hợp nên hương vị đa dạng, nổi bật.

– Đa dạng sinh thái

Sự đa dạng sinh học giúp tạo ra môi trường lý tưởng cho cây cà phê phát triển. Các khu rừng và hệ sinh thái tự nhiên bảo vệ cây cà phê khỏi sâu bệnh và cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết. Phương pháp canh tác yêu thích ở Peru là trồng cây dưới bóng râm, sử dụng phân bón hữu cơ bảo tồn tối đa hệ sinh thái đa dạng vốn có của quốc gia này. Hệ sinh thái này lại quay tiếp tục thực hiện sứ mệnh cao cả là bảo vệ những cây cà phê, cung cấp các chất cần thiết cho quá trình sinh trưởng để cây ra hoa, kết trái chất lượng.

Các điều kiện tự nhiên như độ cao, khí hậu, thổ nhưỡng, hệ sinh thái đa dạng đang gom góp từng chút hương, gửi vào trong hạt cà phê Specialty Peru

Nếu nói cà phê là một trong những sản phẩm chủ lực của Peru thì cà phê đặc sản là đỉnh cao niềm tự hào dân tộc của đất nước này. Sở hữu các vùng trồng đa dạng, Peru đã trồng và phát triển thành công nhiều giống cà phê Specialty cao cấp khác nhau. 

Typica

Typica là một trong những giống cà phê cổ điển và phổ biến ở Peru. 

– Đặc điểm: Giống cà phê này có thời gian sinh trưởng chậm, nhạy cảm với điều kiện thời tiết nên đòi hỏi nông trại phải có môi trường tốt. Ví dụ như độ cao từ 900 – 1800 masl, nhiệt độ nằm trong khoảng 18 – 24 độ C hay lượng ánh sáng vừa đủ. 

– Hương vị: Typica đến từ Peru có hương vị nhẹ nhàng, đa dạng và phức tạp, gợi nhớ đến hương cam, chocolate, hoa, và trái cây như dâu tây, cam quýt. Dải hương này sẽ thay đổi tùy thuộc vào vùng trồng cụ thể. 

– Độ acid: Độ acid từ nhẹ đến vừa phải, tạo nên cảm giác sảng khoái và tươi mới.

– Body: Body từ trung bình đến nhẹ, không đậm đà và dày như bourbon

– Hậu vị: Hậu vị dài, nhẹ nhàng, tươi mới cho người dùng trải nghiệm cảm quan tuyệt vời. 

– Một số vùng trồng Typica ở Peru: Puno, Ayacucho, Piura,…

Cà phê Typica được trồng ở trang trại Nueva Alianza thuộc Cusco, Peru

Bourbon

Bourbon là giống cà phê quan trọng và nổi tiếng với chất lượng tuyệt vời không chỉ ở Peru mà còn trên thế giới.

– Đặc điểm: Cà phê Bourbon có năng suất cao hơn Typica và khả năng chống chịu sâu bệnh tương tương đối tốt. Giống cà phê này ưa sinh trưởng ở độ cao từ 900 – 1800 masl.

– Hương vị: Cà phê Bourbon từ Peru thường có hương vị phức tạp với các tông hương như cam, socola, mật ong và trái cây như dâu tây, cam quýt.

– Body: Body cà phê Bourbon từ trung bình đến dày. Tuy vậy nó lại không quá đậm đà như một số giống cà phê khác.

– Độ acid: Độ acid vừa phải, tạo nên độ sảng khoái nhưng vẫn cân bằng với các nốt hương khác.

– Hậu vị: Hậu vị thường dài và mượt mà, không quá cay hoặc đắng, mang lại cảm giác thoải mái và thư giãn sau khi uống.

– Một số vùng trồng Bourbon ở Peru: Puno, Pasco,…

Bourbon là một trong những giống cà phê cổ điển ở Peru

Caturra

– Đặc điểm: Caturra là một biến thể lùn của Bourbon, có năng suất cao, kích thước nhỏ hơn cây Bourbon. Độ cao thích hợp cho Caturra là 900 – 2000 masl, dải nhiệt nằm trong khoảng 18 – 24 độ C. 

– Hương vị:  Cà phê Caturra từ Peru thường có hương vị nhẹ nhàng và sắc nét, mang hương cam, socola, hạt mật, dâu tây.

– Body: Body cà phê trung bình, vừa đủ để tạo sự cân bằng, mượt mà. 

– Độ acid: Độ acid vừa phải, tạo nên độ sảng khoái và tươi mới. 

– Hậu vị: Hậu vị thường dài và êm ái. 

– Một số vùng trồng Bourbon ở Peru: Puno, Junin, San Martin,…

Caturra là một biến thể lùn của Bourbon, có năng suất cao, được nông dân trồng cà phê Peur ưa chuộng

Catuai

– Đặc điểm: Catuai là một giống lai giữa Mundo Novo và Caturra, nổi tiếng với độ bền vững và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt. Tuy kích thước cây thấp nhưng trái cà phê lại lớn hơn Caturra. 

– Hương vị:  Hương vị Catuai cũng gần tương tự như Caturra, phong phú khiến người dùng liên tưởng đến các loại trái cây như cam, dâu tay hay socola ngọt ngào.

– Body: Body cà phê nhẹ nhàng tạo nên sự cân bằng, mượt mà. 

– Độ acid: Độ acid vừa phải, tạo nên độ sảng khoái và sống động. 

– Hậu vị: Hậu vị thường dài, có sự ngọt ngào nhất định. 

– Một số vùng trồng Bourbon ở Peru: Puno, Junin, San Martin,…

Catuai là một giống lai giữa Mundo Novo và Caturra được nhiều nông dân trồng cà phê tại Peru lựa chọn

Hầu hết những người nông dân trồng cà phê Peru đều phát triển theo hướng bền vững. Họ quản lý trang trại dựa theo truyền thống Pachamama (mẹ thiên nhiên của Peru) để sản xuất nông nghiệp và duy trì sinh kế.

Nông lâm kết hợp – canh tác cà phê bền vững

Hầu hết các loại cà phê tại Peru được trồng theo phương pháp hữu cơ. Cà phê được trồng không sử dụng phân bón tổng hợp hoặc hóa chất có tác dụng kiểm soát sâu bệnh, cỏ dại, nấm và côn trùng. Nông dân tập trung bồi đắp dinh dưỡng và chống sâu bệnh cho cây bằng các phương pháp thân thiện với môi trường và tận dụng sự vận hành tự nhiên. Điển hình là phương pháp canh tác nông lâm kết hợp, bảo vệ cuộc sống vốn có của con người và động vật. 

Nông lâm kết hợp là sự kết hợp có ý thức của cây cối, cây trồng và đôi khi là vật nuôi trong một hệ thống nông nghiệp duy nhất. Đây không chỉ là việc trồng cây giữa các loại cây trồng; mà là một thiết kế chiến lược nhằm mục đích tăng cường đa dạng sinh học trên đất, cải thiện sức khỏe đất, năng suất và đảm bảo an ninh lương thực thông qua sự đa dạng của các loại cây trồng.

Nông lâm kết hợp cũng không phải là một khái niệm xa lạ ở Peru. Trong nhiều thế kỷ, các cộng đồng bản địa đã thực hành các hình thức nông lâm kết hợp, dệt nên một bức tranh kiến ​​thức truyền thống mà những người nông dân hiện đại đã áp dụng. Đặc biệt, vùng Andes thể hiện sự cân bằng phức tạp giữa thực vật, động vật và con người, tạo nên một di sản nông nghiệp phong phú như chính thực phẩm mà nó sản xuất ra.

Hầu hết các loại cà phê tại Peru được trồng theo phương pháp hữu cơ

Mô hình nông lâm kết hợp ở Peru gồm 6 lớp:

– Tầng tán cây

Thường là tầng cao nhất, thường bao gồm những cây lớn hơn tạo bóng râm, rất quan trọng đối với cây cà phê. Tầng tán cây cũng giúp điều hòa vi khí hậu, giữ độ ẩm và cung cấp môi trường sống cho nhiều loài chim. Tầng này thường trồng cây Inga và cây sung. 

– Tầng dưới tán

Tầng này có thể bao gồm các cây ăn quả ngắn hơn như chuối, chanh dây, ổi, hạt macadamia, nói chung là bất kỳ tầng nào có thể cung cấp bóng râm và cố định nitơ trong đất. Những cây này tạo ra nhiều chất hữu cơ có thể được sử dụng sau này khi bổ sung và nuôi dưỡng đất.

– Tầng cây bụi

Cà phê thường được trồng ở tầng này. Chúng được hưởng lợi từ bóng râm và môi trường giàu dinh dưỡng do các tầng trên tạo ra. Ngoài ra, tầng cây bụi còn trồng các loại cây bụi hoặc cây trồng khác tương thích với cà phê, ví dụ như cây bụi ăn quả như quả mâm xôi đen và cây bụi gia vị như bạch đậu khấu và vani.

– Lớp thảo mộc

Bao gồm các loại cây che phủ, cây thuốc hoặc rau có thể được trồng giữa các bụi cây cà phê. Chúng giúp cấu trúc đất, giảm xói mòn đất do nước và gió đồng thời cung cấp thêm nguồn thu nhập, nguồn thức ăn. 

– Lớp đất

Đây là nơi vật chất hữu cơ từ các lớp cao hơn có thể được sử dụng và giúp các lớp thân thảo phát triển mạnh và tiếp tục cấu trúc đất. Nhờ đó đất trở nên kín khí, được bảo vệ và giúp giữ lại nhiều độ ẩm hơn. Độ ẩm này giúp ích khi có hạn hán và xây dựng khả năng phục hồi trong hệ thống để vượt qua những thời điểm khắc nghiệt hơn. Người nông dân có thể sử dụng phân bón hữu cơ như phân chuồng, lớp phủ và cắt tỉa cây.

– Lớp rễ

Đây là nơi mà tất cả các rễ của cây, cây bụi và cây gỗ tương tác và nuôi dưỡng lẫn nhau. Giun phân hủy chất hữu cơ và biến nó thành phân bón cho cây bằng cách biến nó thành một dạng nitơ mà cây có thể tiếp cận. Đây cũng là nơi vi khuẩn và vi sinh vật mới được tạo ra để đất có thể lưu trữ nitơ, cacbon và tăng khả năng cung cấp nước. 

Trong nhiều thế kỷ, các cộng đồng bản địa đã thực hành các hình thức nông lâm kết hợp, dệt nên một bức tranh kiến ​​thức truyền thống

Phương pháp sơ chế cà phê

Phương pháp sơ chế cà phê chủ yếu ở Peru thường là sơ chế khô và sơ chế ướt. 

– Phương pháp sơ chế khô

Phương pháp này thường được áp dụng ở khu vực nông thôn và vùng núi. Đây là kỹ thuật chế biến cơ bản nhất, đơn giản và ít tốn kém. Nguyên liệu cần thiết là ánh nắng mặt trời và bề mặt phẳng đủ sạch.

Các bước trong phương pháp sơ chế khô gồm:

+ Thu hoạch: Cà phê chín được thu hoạch bằng tay hoặc bằng máy.

+ Phân loại: Cà phê được phân loại theo độ chín. 

+ Làm khô dài: Quả cà phê chín hoàn hảo sau khi được chọn tách ra sẽ được đặt trên sân lớn hoặc luống cao để lên men và phơi khô trong 2-4 tuần. Nhà sản xuất có thể sử dụng máy sấy cơ học để rút ngắn thời gian.

+ Bóc vỏ và sấy khô: Hạt cà phê được đưa đến các máy tách vỏ đặc biệt (hoặc thủ công ở một số nơi) để xé quả khô tách hạt.

– Phương pháp sơ chế ướt

Phương pháp sơ chế ướt là một trong những phương pháp sơ chế cà phê truyền thống được sử dụng phổ biến trong cả cà phê thương mại và cà phê Specialty. Cách sơ chế này có thể bảo vệ tối ưu những đặc điểm nguyên bản của hạt cà. 

Các bước trong phương pháp sơ chế ướt gồm:

+ Phân loại: Quả cà phê sau khi thu hoạch được phân loại theo các tiêu chí mức độ chín và lỗi

+ Nghiền, tách vỏ: Quả cà phê sẽ được đặt vào trong nước để làm mềm và tiến hành nghiền bằng máy hoặc các dụng cụ chuyên dụng khác. 

+ Bỏ chất nhầy quanh hạt: Kết thúc bước nghiền, hầu hết lớp vỏ quả cà phê sẽ bị loại bỏ nhưng hạt vẫn còn được bao bọc trong một lớp chất nhầy (cùi quả). Cần thêm một bước để loại bỏ hết phần này quanh hạt cà phê.

+ Rửa sạch

+ Sấy khô: Quá trình sấy khô được tiến hành sau khi quả cà phê được tách vỏ và loại bỏ chất nhầy.

Phương pháp sơ chế cà phê chủ yếu ở Peru thường là sơ chế khô và sơ chế ướt

Một số đổi mới trong quy trình sản xuất cà phê ở Peru

Để thích nghi với sự thay đổi không ngừng của ngành cà phê Specialty, Peru đã điều chỉnh định hướng, một số phương thức sản xuất cà phê theo hướng hiện đại và bền vững hơn.

– Canh tác bền vững

Các vùng trồng ở Peru ưu ái sử dụng nông lâm kết hợp cho các mùa vụ cà phê của mình. Theo đó, các nhà sản xuất tích hợp cây cà phê với cây bản địa và các cây trồng khác giúp cải thiện sức khỏe đất, đa dạng sinh học và hấp thụ carbon. Cách tiếp cận đa diện này đối với nông nghiệp không chỉ mang lại lợi ích cho những người sản xuất cà phê và hệ sinh thái tự nhiên mà còn có thể ảnh hưởng đến hương vị và tăng điểm số cho tách cà phê.

– Cải thiện kỹ thuật lên men

Các quy trình lên men có kiểm soát được sử dụng để phát triển các hồ sơ hương vị phức tạp và hấp dẫn hơn. Điều này bao gồm giám sát nhiệt độ và mức độ pH trong quá trình lên men.

– Ứng dụng công nghệ

+ Sử dụng nền tảng kỹ thuật số: Nông dân sử dụng ứng dụng di động để truy cập giá thị trường, dự báo thời tiết và các phương pháp canh tác tốt nhất. 

+ Sử dụng máy bay không người lái và vệ tinh: Các nhà sản xuất sử dụng công nghệ này để giám sát sức khỏe cây trồng, quản lý tài nguyên hiệu quả và dự đoán sản lượng, cho phép nông dân đưa ra quyết định thông minh.

+ Công nghệ Blockchain: Việc áp dụng blockchain đảm bảo truy xuất nguồn gốc từ trang trại đến ly cà phê, đảm bảo với người tiêu dùng về nguồn gốc và phương pháp sản xuất của cà phê.

Để thích nghi với sự thay đổi không ngừng của ngành cà phê Specialty, Peru đã điều chỉnh định hướng, một số phương thức sản xuất cà phê theo hướng hiện đại và bền vững hơn

Tuy cùng xuất phát từ một quốc gia nhưng các lô cà phê đến từ Peru vẫn sở hữu những đặc điểm riêng biệt về chất lượng, đặc điểm hạt, số điểm khuyết tật.

Hệ thống phân loại cà phê của Brazil

Dựa vào số lượng khuyết tật trên mỗi hạt, cà phê Peru có thể được chia thành 5 cấp:

– Cấp 1

+ Mô tả chung: Hạt cà phê mới thu hoạch, đã được rửa sạch, đồng nhất về màu sắc, được trồng ở độ cao từ 1200 masl.

+ Độ ẩm: 10 – 12%

+ Khuyết tật: Tối đa 15

+ Kiểm dịch thực vật: Cà phê không bị tấn công bởi côn trùng, nấm, chất ô nhiễm.

– Cấp 2

+ Mô tả chung: Hạt cà phê mới thu hoạch, đã được rửa sạch, được trồng ở độ cao trên 1200 mask, đồng nhất về độ tươi và màu.

+ Độ ẩm: 10 – 12,5%

+ Khuyết tật: Tối đa 23

+ Kiểm dịch thực vật: Cà phê không bị tấn công bởi côn trùng, nấm, chất ô nhiễm.

– Cấp 3

+ Mô tả chung: Hạt cà phê mới được thu hoạch, chưa rửa hoặc đã rửa, chất lượng tách cà phê trung bình, không hoàn toàn tươi.

+ Độ ẩm: 10 – 12,5%

+ Khuyết tật: Tối đa 30

+ Kiểm dịch thực vật: Cà phê không bị tấn công bởi côn trùng, nấm, chất ô nhiễm.

– Cấp 4

+ Mô tả chung: Bất kỳ hạt cà phê nào đã rửa hoặc chưa rửa bị ảnh hưởng bởi sự hư hỏng do tuổi tác (vụ thu hoạch trước) hoặc hư hỏng do chế biến kém, bảo quản không đầy đủ và/hoặc thiếu sót trong quá trình vận chuyển, có mùi gỗ hoặc hương vị không mong muốn tương tự ở mức độ vừa phải.

+ Độ ẩm: Tối đa 13%

+ Khuyết tật: Tối đa 35

+ Kiểm dịch thực vật: Cà phê không bị tấn công bởi côn trùng, nấm, chất ô nhiễm.

– Cấp 5

+ Mô tả chung: Bất kỳ hạt cà phê nào đã rửa hoặc chưa rửa có khuyết tật nếm thử như lên men, mốc, đất, phenol, rất cũ,… Cà phê vượt quá lượng khuyết tật nếm thử tối đa được phép theo thông số kỹ thuật.

+ Độ ẩm: Tối đa 13%

+ Khuyết tật: Tối đa 40

+ Kiểm dịch thực vật: Cà phê không bị tấn công bởi côn trùng, nấm, chất ô nhiễm.

Trang trại Nueva Alianza là một trong những nhà sản xuất cà phê đặc sản tại Peru chú trọng tới vấn đề phân loại quả và hạt

Các chứng nhận và nhãn hiệu đạt được

Chính phủ Peru, thông qua các cơ quan địa phương và Bộ Nông nghiệp, thực hiện nhiều dự án khác nhau để nâng cao chất lượng sản xuất cà phê nhằm mục đích đáp ứng yêu cầu tiêu chuẩn của các chứng chỉ quốc tế như: USDA Organic, Fair Trade, Rainforest Alliance,… 

– USDA Organic

Chứng nhận này xác nhận rằng cà phê được trồng mà không sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu tổng hợp. Nông dân tuân thủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về canh tác bền vững và bảo vệ môi trường.

– Fair Trade

Chứng nhận Fair Trade (Thương Mại Công Bằng) đảm bảo rằng nông dân được trả giá công bằng cho sản phẩm của họ. Nó cũng khuyến khích các điều kiện làm việc tốt hơn và đầu tư vào cộng đồng địa phương.

– Rainforest Alliance

Chứng nhận Rainforest Alliance đảm bảo rằng cà phê được trồng theo các phương pháp bền vững về môi trường và xã hội. Nó khuyến khích bảo tồn rừng, bảo vệ động vật hoang dã, và cải thiện điều kiện sống cho nông dân và công nhân.

– Smithsonian Bird Friendly

Chứng nhận Smithsonian Bird Friendly đảm bảo rằng cà phê được trồng dưới bóng râm, bảo vệ môi trường sống tự nhiên cho các loài chim và đa dạng sinh học. Chứng nhận này yêu cầu tuân thủ các tiêu chuẩn hữu cơ và bổ sung thêm các yêu cầu về canh tác bền vững.

– 4C

Chứng nhận 4C đảm bảo rằng cà phê được sản xuất với các thực hành bền vững về kinh tế, xã hội và môi trường. Nó cũng nhấn mạnh việc cải thiện điều kiện sống và làm việc cho người lao động trong ngành cà phê.

Chính phủ Peru, thông qua các cơ quan địa phương và Bộ Nông nghiệp, thực hiện nhiều dự án khác nhau để nâng cao chất lượng sản xuất cà phê

Là sản phẩm chủ đạo của nông nghiệp Peru, ngành cà phê đang có nhiều cơ hội phát triển, nâng cao vị thế, vai trò của mình. 

Tác động của biến đổi khí hậu đến ngành cà phê

Biến đổi khí hậu không phải là một thực tế xa vời, đó là một vấn đề cấp bách đang tác động đến các trang trại cà phê Peru. Gần 60% lãnh thổ quốc gia Peru được coi là một phần của lưu vực sông Amazon, một trong những hệ sinh thái quan trọng và dễ bị tổn thương nhất trên thế giới. Các kiểu thời tiết thay đổi và nhiệt độ tăng cao đã ảnh hưởng nặng nề đến những người sản xuất cà phê vào năm 2023, đặc biệt là những người ở các vùng có độ cao thấp hơn như San Martin, nơi đã trải qua sự trở lại của La Roya (bệnh gỉ sắt lá cà phê). La Roya đã lan rộng như cháy rừng và nhiệt độ khô rất khó kiểm soát. Điều này đã làm giảm năng suất, đặc biệt là ở các loại cà phê tự nhiên và tăng hoạt động của sâu bệnh.

Ngoài ra, sự thoái hóa đất gây nguy hiểm cho khả năng tồn tại lâu dài của sản xuất cà phê đối với nhiều người trên khắp Peru.

Gần 60% lãnh thổ quốc gia Peru được coi là một phần của lưu vực sông Amazon, một trong những hệ sinh thái quan trọng và dễ bị tổn thương nhất trên thế giới

Cạnh tranh gay gắt với các quốc gia khác

Mặc dù sở hữu chất lượng và sản lượng tốt nhưng ngành cà phê Peru vẫn phải đối mặt với sự cạnh tranh không khoan nhượng của các quốc gia khác

– Về chất lượng

Hương vị và mùi thơm độc đáo, đa dạng của cà phê Peru đang phải cạnh tranh với các quốc gia:

+ Ethiopia: Ethiopia là một trong những đối thủ chính của Peru trong phân khúc cà phê đặc sản. Cà phê từ vùng này nổi bật với hương vị phức tạp và đặc trưng.

+ Colombia: Cà phê Colombia cạnh tranh trực tiếp với Peru về chất lượng và sự nhất quán bằng hương vị dịu êm.

+ Guatemala: Sức cạnh tranh mạnh mẽ đến từ hương vị đa dạng và phức tạp, đặc biệt từ các vùng như Antigua và Huehuetenango.

– Về sản lượng

Brazil với vị thế là nhà sản xuất cà phê lớn nhất thế giới, có khả năng đáp ứng nhu cầu lớn của thị trường quốc tế là đối thủ cạnh tranh với cà phê Peru về mặt sản lượng.

Canh tác hữu cơ – xu hướng phát triển của cà phê Specialty Peru

Làn sóng hữu cơ đã tác động mạnh đến ngành công nghiệp cà phê và Peru đang đi đầu trong phong trào này. 

Một số phương pháp canh tác hữu cơ ở Peru có thể kể đến là:

– Phân hữu cơ: Sử dụng các vật liệu tự nhiên như lá cây, cỏ cắt, thức ăn thừa và phân chuồng để phủ đất xung quanh cây cà phê nhằm giữ cho cây khỏe mạnh và đủ nước.

– Diệt cỏ hữu cơ: Sử dụng các nguồn tự nhiên như dầu Neem để xua đuổi sâu bệnh, dầu tỏi và dầu cây trà để diệt một số loại cỏ dại và phân, phân chim và rong biển để cung cấp protein, phốt pho và nitơ cần thiết để bón cho cây cà phê.2

– Bẫy hữu cơ: Có nhiều loại ký sinh trùng có thể gây hại cho cây cà phê nên một cách để khắc phục là tạo ra một số loại bẫy thu hút động vật ăn ký sinh trùng đó, theo cách đó, cây cà phê sẽ được an toàn vì có thể kiểm soát được các loại sâu bọ như sâu đục quả cà phê mà không phá hoại mùa màng.

– Luân canh cây trồng hữu cơ: Luân canh cây trồng hữu cơ là quá trình luân canh cây cà phê với các loại cây trồng khác. Điều này giúp duy trì sức khỏe của đất và giảm nguy cơ sâu bệnh.

Làn sóng hữu cơ đã tác động mạnh đến ngành công nghiệp cà phê và Peru đang đi đầu trong phong trào này

Ngành cà phê Peru có tác động sâu rộng đến kinh tế và xã hội của quốc gia, đóng góp vào GDP và xuất khẩu, tạo việc làm và thúc đẩy phát triển nông thôn.

Đóng góp vào GDP và xuất khẩu

– Đóng góp vào GDP

Cà phê là một trong những mặt hàng xuất khẩu nông sản chính, mang lại nguồn thu ngoại tệ đáng kể cho quốc gia. Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp Peru, cà phê đóng góp khoảng 2% vào GDP của quốc gia. 

– Xuất khẩu

Là quốc gia dẫn đầu toàn cầu về sản xuất cà phê đặc sản, Peru từ lâu đã là nước xuất khẩu cà phê lớn cho hơn 50 quốc gia trên thị trường thế giới. Sự tăng trưởng của xuất khẩu cà phê đã đóng góp đáng kể vào tổng kim ngạch xuất khẩu của quốc gia. Các thị trường xuất khẩu lớn như Hoa Kỳ, châu Âu và châu Á đã mang lại nguồn thu ổn định và đáng kể, đóng góp vào việc cân đối cán cân thương mại và tăng dự trữ ngoại hối.Tạo việc làm và phát triển nông thôn

Cà phê là một trong những mặt hàng xuất khẩu nông sản chính, mang lại nguồn thu ngoại tệ đáng kể cho Peru

Tạo việc làm và phát triển nông thôn

– Tạo việc làm

Là mặt hàng xuất khẩu nông nghiệp chính của Peru, cà phê chiếm 25% thu nhập nông nghiệp quốc gia và hỗ trợ sinh kế cho 223.000 gia đình sản xuất. Người ta ước tính rằng ngành công nghiệp cà phê có sự tham gia của hơn 2 triệu người Peru trong chuỗi sản xuất của mình. Việc tạo ra công ăn việc làm ổn định không chỉ giúp giảm tỷ lệ thất nghiệp mà còn cải thiện mức sống và điều kiện kinh tế của các cộng đồng nông thôn. 

– Thúc đẩy phát triển nông thôn

Việc đầu tư vào sản xuất cà phê đã giúp cải thiện cơ sở hạ tầng, bao gồm đường sá, trường học và cơ sở y tế. Sự phát triển của ngành cà phê đã tạo ra các cơ hội kinh tế mới, giúp giảm nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân nông thôn.

Chương trình hỗ trợ ngành cà phê Peru

Vào năm 2018, dưới sự hỗ trợ tài chính của Ban Kinh tế Nhà nước Thụy Sĩ (SECO), Chương trình Hàng hóa Xanh của UNDP đã hợp tác với những người tiên phong nêu trên để xây dựng và triển khai Kế hoạch Hành động Quốc gia về Cà phê, nỗ lực giải quyết các vấn đề như cải thiện năng suất và chất lượng cà phê, tạo điều kiện tiếp cận các dịch vụ tài chính, tăng cường quản trị ngành và nâng cao vị thế thương mại trên thị trường toàn cầu.

Thông qua việc thực hiện Kế hoạch hành động quốc gia, ngành Peru và các bên liên quan cam kết mang lại kết quả lâu dài cho các mục tiêu chính sau: tăng xuất khẩu cà phê lên 120%; tăng khối lượng xuất khẩu lên hơn 13 triệu tạ; tăng sản lượng cà phê thóc lên 15,9 triệu tạ; giảm GEI xuống 1,73 triệu CO2 tương đương; và cải thiện sinh kế của người sản xuất cà phê thông qua hỗ trợ kỹ thuật khu vực.

Thông qua việc thực hiện Kế hoạch hành động quốc gia, ngành Peru và các bên liên quan cam kết mang lại kết quả lâu dài

IX. Kết luận

Với chất lượng cao cùng các chứng nhận bền vững đạt được trong toàn ngành, ngành cà phê Peru đóng vai trò quan trọng trong ngành cà phê thế giới. Nhìn thấy được tiềm năng to lớn, chính phủ và các tổ chức trong và ngoài nước đã đầu tư công nghệ, tạo ra các chương trình hỗ trợ nông dân và cam kết phát triển bền vững để khai thác tối đa thế mạnh của ngành đồng thời nâng cao vị thế của Peru trên thị trường cà phê toàn cầu.

Câu 1: Vùng trồng cà phê Specialty Peru chuyển đổi sản xuất hướng tới phát triển bền vững như thế nào?

Hơn 10.000 nông hộ đã chấp nhận rủi ro về kinh tế để chuyển đổi từ canh tác công nghiệp sang canh tác hữu cơ, tập trung vào sản xuất cà phê Specialty với mục tiêu phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị sản phẩm.

Câu 2: Vị trí của Peru trong ngành cà phê thế giới là gì?

Peru là nước sản xuất và xuất khẩu cà phê hữu cơ hàng đầu thế giới, đứng thứ 9 về xuất khẩu cà phê toàn cầu sau Brazil, Việt Nam, Colombia, Indonesia, Ethiopia, Honduras, Ấn Độ và Mexico.

Câu 3: Ngành cà phê Peru đã trải qua những giai đoạn phát triển nào?

Ngành cà phê Peru trải qua các giai đoạn từ khởi đầu vào giữa thế kỷ 18, xuất khẩu mạnh vào đầu thế kỷ 20, vượt qua thách thức vào giữa thế kỷ 20 và chuyển hướng sang phát triển bền vững, đến khẳng định vị thế trong thế kỷ 21.

Câu 4: Điều kiện tự nhiên nào ảnh hưởng đến chất lượng cà phê Specialty Peru?

Các điều kiện tự nhiên bao gồm độ cao từ 1.200 – 2.000 masl, khí hậu với hai mùa mưa và khô rõ rệt, đất đai giàu dinh dưỡng và hệ sinh thái đa dạng đã tạo nên hồ sơ hương vị độc đáo cho cà phê Specialty Peru.

Câu 5: Quy trình canh tác cà phê bền vững tại Peru được thực hiện như thế nào?

Nông dân tại Peru sử dụng phương pháp canh tác hữu cơ và nông lâm kết hợp, không sử dụng phân bón tổng hợp hay hóa chất, bảo vệ môi trường và duy trì sinh kế, tăng cường đa dạng sinh học trên đất.